ISO 14046 Nedir? Su Ayak İzi Yönetimi Rehberi

December 31, 2025·6 dk okuma·CarbonEmit

ISO 14046 Su Ayak İzi Su Yönetimi Sürdürülebilirlik

Paylaş:

ISO 14046 Nedir?

ISO 14046, ürünlerin, proseslerin ve organizasyonların su ayak izinin (water footprint) değerlendirilmesi için uluslararası referans standardıdır. 2014 yılında yayımlanan bu standart, su kullanımının çevresel etkilerini sistematik ve bilimsel biçimde ölçmeyi amaçlar.

Su ayak izi, karbon ayak izinden farklı olarak yalnızca miktar değil, aynı zamanda su kıtlığı, su kalitesi ve ekosistemlere etki boyutlarını da kapsar.

Su Ayak İzi Neden Önemli?

Küresel Su Krizi

Dünya nüfusunun %25'i yüksek su stresi altındaki bölgelerde yaşamaktadır
Sanayi, küresel tatlı su çekiminin %19'unu kullanmaktadır
İklim değişikliği su kaynaklarının dağılımını değiştirmektedir

Regülatif Baskı

AB Taksonomisi su kullanımını sürdürülebilirlik kriteri olarak değerlendirmektedir
CSRD kapsamında su tüketimi ve kirliliği raporlaması beklenmektedir
Ulusal mevzuatlar su verimliliği hedefleri koymaktadır

Tedarik Zinciri Riskleri

Su kıt bölgelerdeki tesisler operasyonel risk taşır
Büyük alıcılar tedarikçilerinden su yönetimi verisi talep etmektedir
CDP Water Disclosure sorgulamaları yaygınlaşmaktadır

Finansal Etki

Su maliyetleri küresel olarak artmaktadır
Su kıtlığı üretim kesintilerine yol açabilir
Yatırımcılar su riskini değerlendirmektedir

ISO 14046'nın Kapsamı

Su Ayak İzi Bileşenleri

ISO 14046, su ayak izini üç temel boyutta değerlendirir:

1. Su Tüketimi (Water Consumption) Çevreye geri dönmeyen su miktarı. Ürüne dahil olan su, buharlaşan su veya başka havzaya transfer edilen su.

2. Su Bozulması (Water Degradation) Kullanım sonrası su kalitesindeki düşüş. Termal kirlilik, kimyasal kirlilik, ötrofikasyon etkisi.

3. Su Kıtlığı Etkisi (Water Scarcity Impact) Suyun kullanıldığı bölgedeki kıtlık düzeyine göre ağırlıklandırılmış etki. Aynı miktar su, kurak bir bölgede çok daha yüksek etkiye sahiptir.

Değerlendirme Düzeyleri

Ürün su ayak izi: Bir ürünün yaşam döngüsü boyunca su etkisi
Proses su ayak izi: Belirli bir üretim sürecinin su etkisi
Organizasyon su ayak izi: Kuruluş genelinde toplam su etkisi

ISO 14046 ile Su Ayak İzi Nasıl Hesaplanır?

Adım 1: Amaç ve Kapsam Tanımı

Fonksiyonel birim belirlenmesi (örn: 1 ton çelik, 1 litre içecek)
Sistem sınırlarının çizilmesi
Su ayak izi türünün seçimi (tüketim, bozulma veya kapsamlı)
Coğrafi ve zamansal kapsam

Adım 2: Su Ayak İzi Envanteri

Tüm su girdi ve çıktılarının nicel olarak belirlenmesi:

Parametre	Açıklama	Örnek
Su çekimi (withdrawal)	Kaynaktan alınan toplam su	500 m³/gün yeraltı suyu
Su deşarjı (discharge)	Çevreye geri verilen su	350 m³/gün arıtılmış atıksu
Su tüketimi (consumption)	Çekilen – deşarj edilen	150 m³/gün net tüketim
Su kalitesi (quality)	Deşarj suyunun kalite parametreleri	BOİ, KOİ, ağır metaller

Adım 3: Su Etki Değerlendirmesi

Su kıtlığı ağırlıklandırması:

Aynı miktar su farklı bölgelerde farklı etkiye sahiptir. Bu nedenle su ayak izi hesaplamasında kıtlık faktörleri kullanılır:

AWARE yöntemi: ISO 14046 uyumlu, en yaygın kullanılan kıtlık faktörü
WSI (Water Stress Index): Pfister ve arkadaşları tarafından geliştirilen indeks
Coğrafi çözünürlük: Havza bazında veya ülke bazında uygulama

Örnek: Türkiye'de Konya Havzası'nda kullanılan 1 m³ su ile İstanbul'da kullanılan 1 m³ su aynı kıtlık etkisine sahip değildir.

Adım 4: Yorumlama

Hotspot analizi: En yüksek su etkisi hangi aşamada?
Hassasiyet analizi: Hangi parametreler sonucu en çok etkiliyor?
İyileştirme önerileri: Su verimliliği fırsatları

Su Ayak İzi ve Karbon Ayak İzi İlişkisi

Su ve karbon ayak izi birbirinden bağımsız değildir:

Enerji üretimi su tüketir (soğutma suyu, hidroelektrik)
Su arıtma ve iletimi enerji tüketir (dolayısıyla emisyon üretir)
Yenilenebilir enerji geçişi su tüketim profilini değiştirir

Entegre bir sürdürülebilirlik yönetimi, her iki ayak izini birlikte değerlendirmelidir.

Kurumsal karbon ayak izi yönetimi: ISO 14064 ile Kurumsal Karbon Ayak İzi Yönetimi

Sektörel Su Ayak İzi Profilleri

Sektör	Tipik Su Yoğunluğu	Kritik Faktörler
Demir-çelik	3-6 m³/ton çelik	Soğutma suyu, cüruf granülasyonu
Çimento	0,5-1 m³/ton çimento	Soğutma, toz bastırma
Tekstil	100-200 m³/ton kumaş	Boyama, yıkama, terbiye
Gıda-içecek	Ürüne göre çok değişken	Hammadde tarımı (virtual water)
Kimya	Prosese göre değişken	Soğutma, reaksiyon ortamı
Kağıt-selüloz	10-50 m³/ton kağıt	Hamur hazırlama, yıkama

ISO 14046 ile İlgili Diğer Standartlar

Standart	Odak Alanı	ISO 14046 ile İlişki
ISO 14064	Kurumsal sera gazı envanteri	Enerji-su bağlantısı
ISO 14067	Ürün karbon ayak izi	Paralel yaşam döngüsü yaklaşımı
ISO 14040/14044	Yaşam döngüsü değerlendirmesi	ISO 14046'nın metodolojik temeli
Water Footprint Network	Su ayak izi metodolojisi	Alternatif yaklaşım (mavi/yeşil/gri su)

Su Ayak İzi ve CBAM

CBAM doğrudan su ayak izi gerektirmemektedir. Ancak:

CSRD kapsamında su raporlaması zorunlu hale gelmektedir
AB Taksonomisi su kullanımını değerlendirmektedir
CBAM'ın gelecekte çevresel ayak izi (PEF) kapsamında genişlemesi beklenmektedir

CBAM ile başlayan regülasyon uyumu, su ayak izi yönetimiyle tamamlanmalıdır: CBAM (SKDM) Sonrası Karbon Muhasebesi Neden Kalıcı?

Sık Yapılan Hatalar

Sadece miktar ölçmek: Su kıtlığı etkisi dikkate alınmadan hesaplanan ayak izi eksiktir
Coğrafi farklılıkları göz ardı etmek: Havza bazlı değerlendirme şarttır
Dolaylı su kullanımını atlmak: Enerji üretiminin su tüketimi dahil edilmeli
Su kalitesi etkisini dahil etmemek: Deşarj suyunun kalitesi de değerlendirilmeli
Virtual water'ı karıştırmak: ISO 14046, Water Footprint Network'ten farklı bir metodoloji kullanır

Sonuç

ISO 14046, su ayak izi yönetiminde bilimsel, sistematik ve uluslararası kabul görmüş bir çerçeve sunar.

Su kıtlığının arttığı, regülasyonların sıkılaştığı ve tedarik zinciri şeffaflığının zorunlu hale geldiği bir dönemde, su ayak izi yönetimi karbon ayak izi kadar kritik bir kurumsal yetkinliktir.

Firmalar için en doğru yaklaşım: Karbon ve su ayak izini entegre bir sürdürülebilirlik yönetim sistemi içinde birlikte yönetmektir.

Derinlemesine İnceleyin

Su Ayak İzi Başlangıç ve Azaltım Rehberleri

ISO 14046 Sektörel Uygulamalar

İlgili Yazılar

Su Ayak İzi ve Çevresel Sürdürülebilirlik için CarbonEmit

ISO 14046 Su Ayak İzi Hesaplama Platformu — AWARE yöntemi dahil su kıtlığı ağırlıklandırması, havza bazlı değerlendirme ve CDP Water uyumlu raporlama; su tüketimi ile su bozulması etkisini tek platformda ölçün.
Karbon ve Su Ayak İzini Entegre Yöneten Kurumsal Platform — ISO 14064-1 ile sera gazı envanterinizi, ISO 14046 ile su ayak izi verilerinizi aynı veri altyapısı üzerinde yönetin; CSRD ve ESRS E3 raporlamasına hazır olun.
Ürün Düzeyinde Yaşam Döngüsü Çevresel Ayak İzi — Ürünlerinizin hem karbon hem su ayak izini LCA metodolojisiyle hesaplayın; tedarik zinciri müşterilerinin çok boyutlu çevresel veri taleplerine tek bir analizle yanıt verin.