ISO 14064 ile Kurumsal Karbon Ayak İzi Yönetimi: Adım Adım Rehber

December 26, 2025·8 dk okuma·CarbonEmit

ISO 14064 Karbon Ayak İzi GHG Envanteri Scope 1-2-3

Paylaş:

Kurumsal Karbon Ayak İzi Neden ISO 14064-1 ile Başlamalı?

Bir firmanın karbon ayak izini hesaplamak, artık gönüllü bir tercih değil; ticari, regülatif ve stratejik bir zorunluluktur. CBAM (SKDM), CSRD, müşteri talepleri ve yatırımcı baskısı firmaları doğrulanabilir emisyon verisine yönlendirmektedir.

ISO 14064-1, organizasyon düzeyinde sera gazı (GHG) envanteri oluşturmanın uluslararası referans standardıdır. Bu rehberde, ISO 14064-1 kapsamında kurumsal karbon ayak izi yönetiminin adımlarını pratik örneklerle ele alıyoruz.

ISO 14064'ün genel çerçevesi için: ISO 14064 Nedir? Sera Gazı Yönetiminde Altın Standart

Adım 1: Organizasyonel Sınırların Belirlenmesi

ISO 14064-1'in ilk adımı, hangi operasyonların GHG envanterine dahil edileceğini tanımlamaktır. Bunun için iki yaklaşım kullanılır:

Kontrol Yaklaşımı (Control Approach)

Operasyonel kontrol: Firma, operasyonel kararları kontrol ettiği tesislerin tüm emisyonlarını raporlar
Finansal kontrol: Firma, finansal kontrol sahibi olduğu tesislerin emisyonlarını raporlar

Öz Sermaye Payı Yaklaşımı (Equity Share)

Firma, sahip olduğu ortaklık oranına göre emisyonları raporlar. Örneğin %60 hissesi olan bir ortak girişimde, emisyonların %60'ı rapora dahil edilir.

Pratikte en yaygın tercih: CBAM ve CSRD raporlaması açısından operasyonel kontrol yaklaşımı tercih edilmektedir. Çünkü bu yaklaşım, firmanın doğrudan yönettiği tesislerdeki emisyonları kapsar ve azaltım stratejileri ile en uyumlu olanıdır.

Adım 2: Emisyon Kaynaklarının Tespiti ve Sınıflandırılması

Organizasyonel sınırlar belirlendikten sonra, tüm emisyon kaynakları Scope 1, Scope 2 ve Scope 3 olarak sınıflandırılır.

Scope 1: Doğrudan Emisyonlar

Firmanın sahip olduğu veya kontrol ettiği kaynaklardan doğrudan atmosfere salınan emisyonlar:

Sabit yanma: Doğalgaz kazanları, fırınlar, jeneratörler
Mobil yanma: Şirket araçları, forkliftler, iş makineleri
Proses emisyonları: Kimyasal reaksiyonlar (çelik üretimi, çimento klinker prosesi)
Kaçak emisyonlar (fugitive): Soğutucu gaz kaçakları (HFC), doğalgaz kaçakları

Örnek: Bir çelik fabrikası için Scope 1 kaynakları: ark ocağı emisyonları, doğalgaz kullanımı, fabrika araçları, soğutma sistemlerindeki HFC kaçakları.

Scope 2: Enerji Dolaylı Emisyonları

Satın alınan enerji (elektrik, ısı, buhar, soğutma) üretiminden kaynaklanan emisyonlar:

Konum bazlı (location-based): Ülke/bölge şebeke emisyon faktörü kullanılır
Piyasa bazlı (market-based): Tedarikçiye özel emisyon faktörü veya sertifika kullanılır

Örnek: Türkiye'de 10.000 MWh elektrik tüketen bir tesis, TEİAŞ şebeke emisyon faktörü (yaklaşık 0,47 tCO₂/MWh) ile hesaplama yapar → yaklaşık 4.700 tCO₂e Scope 2 emisyonu.

Scope 3: Diğer Dolaylı Emisyonlar

Firmanın değer zincirinde, kendi kontrol sınırları dışında gerçekleşen emisyonlar. ISO 14064:2018, Scope 3'ü dolaylı GHG emisyonları olarak sınıflandırır ve aşağıdaki kategorileri içerir:

Satın alınan hammadde ve hizmetler
Yukarı akış taşımacılığı
İş seyahatleri ve personel ulaşımı
Satılan ürünlerin kullanım ve bertaraf aşaması
Yatırımlar ve kiralık varlıklar

CBAM kapsamında özellikle hammadde tedarikçilerinin emisyonları kritik önem taşır: Tedarikçiden Veri Toplama Stratejisi

Adım 3: Emisyon Hesaplama Metodolojisi

ISO 14064-1 kapsamında emisyonlar genellikle şu formülle hesaplanır:

Emisyon = Aktivite Verisi × Emisyon Faktörü × GWP

Aktivite Verisi

Enerji tüketimi, yakıt kullanımı, üretim miktarı gibi ölçülebilir veriler:

Doğalgaz faturası (m³ veya kWh)
Elektrik tüketim faturaları (kWh)
Araç yakıt alımları (litre)
Üretim kayıtları (ton)

Emisyon Faktörleri

Her aktivite kaynağına ait CO₂ (ve diğer GHG) dönüşüm katsayıları:

IPCC Emission Factor Database
Ulusal envanter verileri (TEİAŞ, TÜİK)
Sektörel referans değerler (World Steel Association, IEA)
Tedarikçi beyanları (Scope 3)

GWP (Küresel Isınma Potansiyeli)

Farklı sera gazlarını CO₂ eşdeğerine dönüştürmek için kullanılır. IPCC AR6 değerleri referans alınmalıdır.

CBAM'daki embedded emissions hesaplaması ile ISO 14064 metodolojisi arasındaki bağlantı için: CBAM (SKDM) Embedded Emissions Nasıl Hesaplanır?

Adım 4: Baz Yıl Belirlenmesi

ISO 14064-1, kuruluşların baz yıl (base year) belirlemesini gerektirir. Baz yıl:

Emisyon azaltım hedeflerinin referansı olur
Yıllar arası performans karşılaştırmasını mümkün kılar
Yapısal değişikliklerde (birleşme, satın alma, kapasite değişikliği) yeniden hesaplanabilir

Baz yılı seçerken dikkat edilmesi gerekenler:

Üretimin normal düzeyde olduğu, temsil edici bir yıl seçilmeli
COVID-19 gibi olağanüstü dönemler baz yıl olarak tercih edilmemeli
Yeterli ve güvenilir veri mevcut olmalı
CBAM geçiş dönemi başlangıcı (2023) veya sonrası tercih edilebilir

Adım 5: Veri Toplama ve Kalite Yönetimi

ISO 14064:2018, veri kalitesi konusunda önceki versiyona göre daha katı gereksinimler getirmiştir.

Veri Kalitesi Kriterleri

Doğruluk (accuracy): Ölçüm cihazlarının kalibrasyonu, faturaların doğrulanması
Tutarlılık (consistency): Aynı metodolojinin tüm tesislerde uygulanması
Şeffaflık (transparency): Varsayımların ve sınırlamaların açıkça belirtilmesi
Tamlık (completeness): Tüm önemli emisyon kaynaklarının dahil edilmesi
İlgililik (relevance): Karar almayı destekleyecek nitelikte veri üretilmesi

Eksik Veri Yönetimi

Veri mevcut olmadığında:

Benzer tesislerden ekstrapolasyon
Sektörel ortalama değerler (proxy data)
Mühendislik hesaplamaları

Her durumda, eksik veri oranı ve kullanılan kestirim yöntemi raporda açıkça belirtilmelidir.

CBAM kapsamında actual vs default veri kullanımı hakkında: Default Value vs Actual Data

Adım 6: Belirsizlik Analizi

ISO 14064:2018 revizyonu ile birlikte, belirsizlik analizi (uncertainty analysis) zorunlu bir gereksinim haline gelmiştir.

Belirsizlik kaynakları:

Ölçüm belirsizliği: Sayaç hassasiyeti, kalibrasyon sapması
Emisyon faktörü belirsizliği: Referans kaynak güvenilirliği
Model belirsizliği: Hesaplama yöntemi tercihi
Eksik veri belirsizliği: Tahmin ve ekstrapolasyon kaynaklı

Firmalar, her emisyon kaynağı için belirsizlik aralığını (±%) belirtmeli ve toplam envanter belirsizliğini raporlamalıdır.

Adım 7: GHG Raporunun Hazırlanması

ISO 14064-1 kapsamında hazırlanan GHG raporu aşağıdaki unsurları içermelidir:

Raporun Zorunlu İçeriği

Organizasyonel sınırlar ve yaklaşım (operasyonel kontrol/finansal kontrol/öz sermaye)
Raporlama dönemi ve baz yıl bilgisi
Emisyon kaynakları listesi (Scope 1, 2, 3 ayrımında)
Kullanılan emisyon faktörleri ve kaynakları
Hesaplama metodolojisi ve varsayımlar
Toplam GHG emisyonları (tCO₂e cinsinden, gaz bazında ayrıştırılmış)
Belirsizlik analizi sonuçları
Baz yıl verileri ve karşılaştırma
Eksik veri bildirimi ve kullanılan kestirim yöntemleri

Raporlama Formatı

ISO 14064-1, spesifik bir rapor şablonu zorunlu kılmaz; ancak yukarıdaki unsurların tamamının yer almasını gerektirir. Firmaların çoğu, danışman veya yazılım destekli raporlama platformları kullanmaktadır.

CBAM raporlaması ile ISO 14064 raporunun ilişkisi: CBAM (SKDM) Raporunu Kim Hazırlar?

Adım 8: Doğrulama (Verification) Hazırlığı

ISO 14064-1'e göre hazırlanan GHG envanterleri, ISO 14064-3 kapsamında bağımsız bir doğrulayıcı tarafından doğrulanabilir. Doğrulama:

Raporun güvenilirliğini artırır
CBAM ve CSRD gibi regülatif gereksinimleri karşılar
Müşteri ve yatırımcı güvenini sağlar

Doğrulama sürecinin detayları için: ISO 14064 Doğrulama ve Validasyon Süreci

Pratik Örnek: Bir Çelik Üreticisinin GHG Envanteri

Aşağıda, yıllık 100.000 ton çelik üreten bir tesisin basitleştirilmiş GHG envanter özeti yer almaktadır:

Scope 1 Emisyonları

Kaynak	Aktivite Verisi	Emisyon Faktörü	Emisyon (tCO₂e)
Doğalgaz (fırınlar)	15.000.000 m³	2,02 kgCO₂/m³	30.300
Şirket araçları (dizel)	200.000 litre	2,68 kgCO₂/L	536
Proses emisyonları	100.000 ton çelik	0,15 tCO₂/ton	15.000
Scope 1 Toplam			45.836

Scope 2 Emisyonları

Kaynak	Aktivite Verisi	Emisyon Faktörü	Emisyon (tCO₂e)
Elektrik (şebeke)	80.000 MWh	0,47 tCO₂/MWh	37.600
Scope 2 Toplam			37.600

Toplam

Kapsam	Emisyon (tCO₂e)
Scope 1	45.836
Scope 2	37.600
Toplam (Scope 1+2)	83.436

Bu tesisin AB'ye ihracat yapması durumunda, CBAM beyanında ürün bazlı spesifik embedded emissions (gömülü emisyonlar) hesaplanması gerekir: Embedded Emissions Nedir?

ISO 14064-1 ve CBAM: Ortak Nokta

CBAM (SKDM) kapsamında actual data (gerçek veri) beyanı yapmak isteyen firmalar, ISO 14064-1 çerçevesinde kurulan bir GHG yönetim sistemi ile:

Ürün bazlı emisyon verilerini üretir
Doğrulayıcıların aradığı metodolojik tutarlılığı sağlar
Monitoring plan gereksinimlerini karşılar
CBAM dışı regülasyonlara da hazır olur

CBAM monitoring plan hazırlığı için: CBAM (SKDM) Monitoring Plan Nedir?

Sık Yapılan Hatalar

Scope sınırlarının belirsiz bırakılması: Hangi tesislerin dahil olduğu net tanımlanmalı
Emisyon faktörü kaynaklarının belirtilmemesi: Doğrulayıcılar kaynak görmek ister
Scope 3'ün tamamen göz ardı edilmesi: En azından önemlilik analizi yapılmalı
Baz yılın güncellenememesi: Yapısal değişikliklere karşı güncelleme politikası olmalı
Belirsizlik analizinin atlanması: ISO 14064:2018 bunu zorunlu kılmaktadır

CBAM'da en sık yapılan hatalar için: CBAM (SKDM)'da En Sık Yapılan 10 Hata

Sonuç

ISO 14064-1 ile kurumsal karbon ayak izi yönetimi:

Tek seferlik bir proje değil, sürekli bir yönetim sistemidir
CBAM, CSRD ve müşteri talepleri için ortak veri altyapısını oluşturur
Doğrulanabilir, izlenebilir ve karşılaştırılabilir emisyon verisi üretir

Firmalar için en doğru yaklaşım: ISO 14064-1 çerçevesinde sistematik bir GHG envanteri kurmak ve bunu CBAM dahil tüm raporlama ihtiyaçlarının temeli olarak kullanmaktır.

İlgili Yazılar

Kurumsal Karbon Yönetiminde CarbonEmit

Scope 1, 2, 3 Emisyon Takip Platformu — Organizasyonel sınır belirleme, baz yıl tespiti ve belirsizlik analizi dahil tam ISO 14064-1 uyumlu GHG envanteri; Adım 1'den Adım 8'e kadar rehberli süreç.
CBAM Actual Data Raporlama Aracı — GHG envanterinizden ürün bazlı embedded emissions değerlerini otomatik türetin; CBAM beyanlarını default value yerine actual data ile tamamlayın.
Kurumsal Su ve Karbon Ayak İzi Entegre Çözümü — Karbon envanterinizin yanı sıra ISO 14046 kapsamında su ayak izi verilerinizi de tek platformda toplayın ve CSRD raporlamasına hazır hale gelin.