ISO 14064 Doğrulama ve Validasyon Süreci: Firmalar Nelere Dikkat Etmeli?

Doğrulama Neden Gerekli?

Bir firmanın "Biz bu kadar emisyon üretiyoruz" demesi yeterli değildir. Emisyon beyanlarının bağımsız, yetkin ve sistematik bir şekilde doğrulanması, beyanın güvenilirliğini sağlar.

ISO 14064-3, sera gazı beyanlarının doğrulanması (verification) ve geçerli kılınması (validation) için uluslararası referans standardıdır. Bu standart:

• ISO 14064-1 kapsamında hazırlanan GHG envanterlerinin doğrulanması
• ISO 14064-2 kapsamında hazırlanan proje bazlı emisyon azaltım beyanlarının validasyonu

için kullanılır.

ISO 14064'ün genel çerçevesi için: ISO 14064 Nedir? Sera Gazı Yönetiminde Altın Standart

---

Doğrulama (Verification) ve Validasyon (Validation) Farkı

Bu iki kavram sıklıkla karıştırılır, ancak farklı amaçlara hizmet eder:

Doğrulama (Verification)

• Geriye dönük bir değerlendirmedir
• "Bu raporda belirtilen emisyonlar doğru mu?" sorusuna yanıt arar
• ISO 14064-1 kapsamındaki GHG envanterlerine uygulanır
• Mevcut dönem verilerine dayalıdır

Validasyon (Validation)

• İleriye dönük bir değerlendirmedir
• "Bu proje planında öngörülen azaltımlar gerçekçi mi?" sorusuna yanıt arar
• ISO 14064-2 kapsamındaki proje planlarına uygulanır
• Projeksiyon ve tahminlere dayalıdır

CBAM bağlamında: CBAM doğrulama süreci, ISO 14064-3'ün doğrulama (verification) konseptiyle doğrudan örtüşür. İthalatçıların beyan ettiği embedded emissions değerlerinin doğrulanması gerekir: CBAM (SKDM) Verification Süreci

---

Doğrulama Sürecinin Adımları

ISO 14064-3 kapsamında bir doğrulama süreci aşağıdaki adımlardan oluşur:

1. Doğrulama Kapsamının Belirlenmesi

Doğrulayıcı kuruluş ile firma arasında:

• Doğrulama kapsamı (hangi tesisler, hangi dönem)
• Güvence düzeyi (makul veya sınırlı)
• Uygulama kriterleri (ISO 14064-1, GHG Protokolü vb.)
• Önemlilik eşiği (materiality threshold)

üzerinde anlaşılır.

2. Doğrulama Planının Hazırlanması

Doğrulayıcı:

• Risk değerlendirmesi yapar (hangi emisyon kaynakları en yüksek hata riski taşır?)
• Örnekleme stratejisi belirler (hangi tesisler ziyaret edilecek?)
• Doğrulama ekibini ve zaman planını oluşturur
• Gerekli kanıt türlerini tanımlar

3. Kanıt Toplama ve Değerlendirme

Doğrulayıcı ekip:

• Belge inceleme: Enerji faturaları, üretim kayıtları, satın alma belgeleri
• Saha ziyareti: Tesislerin yerinde kontrolü, sayaç okumalarının doğrulanması
• Yeniden hesaplama: Emisyon hesaplamalarının bağımsız olarak tekrarlanması
• Görüşmeler: Sorumlu personelle mülakat, süreçlerin anlaşılması
• Veri analizi: Tutarlılık kontrolleri, trend analizi, sapma tespiti

4. Bulguların Raporlanması

Doğrulayıcı, tespit ettiği bulguları sınıflandırır:

• Uygunsuzluk (non-conformity): Standart gereksinimlerinin karşılanmaması
• Hata (error): Hesaplama veya veri hatası
• Gözlem (observation): İyileştirme önerisi (düzeltme zorunluluğu yok)

Firma, uygunsuzluk ve hataları düzeltmek için belirli bir süre tanınır.

5. Doğrulama Beyanının Düzenlenmesi

Tüm bulgular değerlendirildikten ve düzeltmeler tamamlandıktan sonra, doğrulayıcı:

• Doğrulama görüşü bildirir (olumlu/olumsuz/çekimser)
• Doğrulama beyanı (verification statement) düzenler
• Kalan belirsizlikleri ve sınırlamaları belirtir

---

Güvence Düzeyleri

ISO 14064-3, iki farklı güvence düzeyi tanımlar:

Makul Güvence (Reasonable Assurance)

• Daha yüksek güvenilirlik sağlar
• Daha kapsamlı kanıt toplama gerektirir
• Saha ziyareti genellikle zorunludur
• Maliyet ve süre daha yüksektir
• CBAM kesin dönem raporlamaları için beklenen düzey

Sınırlı Güvence (Limited Assurance)

• Temel düzeyde güvenilirlik sağlar
• Daha az kapsamlı prosedürler uygulanır
• Saha ziyareti her zaman zorunlu değildir
• Maliyet ve süre daha düşüktür
• Geçiş dönemi raporlamaları için kabul edilebilir

CBAM perspektifi: CBAM geçiş döneminde sınırlı güvence yeterli olabilirken, kesin dönemde makul güvence beklenmektedir: CBAM (SKDM) Raporlama Takvimi

---

Doğrulayıcı Kuruluşlar Neye Bakar?

Doğrulayıcıların odak noktaları:

Organizasyonel Sınırlar

• Kapsam doğru tanımlanmış mı?
• Tüm tesisler dahil edilmiş mi?
• Konsolidasyon yaklaşımı tutarlı mı?

Emisyon Kaynakları

• Tüm önemli kaynaklar tespit edilmiş mi?
• Scope 1, 2 ve 3 ayrımı doğru mu?
• Eksik bırakılan kaynaklar var mı ve gerekçe yeterli mi?

Veri Kalitesi

• Aktivite verileri belgelenmiş mi? (Faturalar, sayaç okumaları)
• Emisyon faktörleri güncel ve uygun kaynaklardan mı?
• Hesaplama formülleri doğru uygulanmış mı?
• Birim dönüşümleri hatasız mı?

Belirsizlik ve Varsayımlar

• Belirsizlik analizi yapılmış mı?
• Varsayımlar açıkça belirtilmiş mi?
• Eksik veri kestirimleri makul mü?

Tutarlılık

• Yıllar arası metodoloji tutarlı mı?
• Baz yıl yeniden hesaplamaları doğru mu?
• Tesisler arası uygulama birliği sağlanmış mı?

CBAM doğrulayıcılarının spesifik beklentileri için: CBAM (SKDM) Verification Süreci: Doğrulayıcılar Neye Bakar?

---

Doğrulamaya Hazırlık: Firma Tarafında Yapılması Gerekenler

1. Dokümantasyon Düzeni

• GHG yönetim planı / prosedürü
• Emisyon hesaplama tabloları (formüller görünür)
• Destekleyici belgeler (faturalar, sertifikalar, teknik şartnameler)
• Veri toplama ve onay süreç tanımları

2. İç Kontrol Sistemi

• Veri girişi kontrol mekanizmaları
• Hesaplama doğrulama (cross-check)
• Sorumluluk matrisi (kim neyi onaylıyor?)
• Değişiklik yönetimi (yeni kaynak ekleme, metodoloji değişikliği)

3. İzlenebilirlik

• Her verinin kaynağına ulaşılabilmeli
• Hesaplama adımları tekrarlanabilir olmalı
• Varsayımlar ve gerekçeler yazılı olmalı

Monitoring plan hazırlığı için: CBAM (SKDM) Monitoring Plan Nedir, Nasıl Hazırlanır?

---

Doğrulama Maliyetini Etkileyen Faktörler

Faktör	Etkisi
Tesis sayısı	Arttıkça maliyet artar
Emisyon kaynağı çeşitliliği	Karmaşıklık artar
Güvence düzeyi	Makul güvence > Sınırlı güvence
Veri kalitesi	Düşük kalite → daha fazla iş
Saha ziyareti gerekliliği	Uzak tesisler maliyeti artırır
Scope 3 kapsamı	Geniş kapsam → daha fazla doğrulama

Maliyet optimizasyonu:

• İç kontrol sistemini güçlendirmek, doğrulama süresini kısaltır
• Veri kalitesini artırmak, ek sorgulama ihtiyacını azaltır
• Monitoring plan'ın önceden doğrulayıcı ile paylaşılması süreci hızlandırır

CBAM maliyetlerini düşürme stratejileri ile birlikte düşünülmelidir: CBAM (SKDM) Maliyeti Nasıl Düşürülür?

---

ISO 14064-3 ile CBAM Doğrulama Süreci İlişkisi

CBAM (SKDM) doğrulama süreci, ISO 14064-3'ün konseptleri üzerine inşa edilmiştir:

Unsur	ISO 14064-3	CBAM Doğrulama
Amaç	GHG beyanlarının güvenilirliği	Embedded emissions beyanının güvenilirliği
Kapsam	Organizasyon veya proje	Ürün bazlı emisyonlar
Doğrulayıcı	Akredite doğrulama kuruluşu	AB tarafından akredite doğrulayıcı
Güvence	Makul veya sınırlı	Geçiş → sınırlı; kesin dönem → makul
Kanıt	Faturalar, kayıtlar, hesaplamalar	Üretim verileri, enerji faturaları, BOM

ISO 14064-3 çerçevesinde doğrulama deneyimi olan firmalar, CBAM doğrulamasına önemli ölçüde daha hazırlıklı olacaktır.

Actual data kullanımı ve doğrulama ilişkisi: CBAM (SKDM) Actual (Gerçek) Veri Nedir?

---

Sık Yapılan Hatalar

1. Doğrulama sürecini son dakikaya bırakmak: Hazırlık en az 2-3 ay önce başlamalı
2. Destekleyici belgelerin eksik olması: Her veri noktası kanıtla desteklenmeli
3. Emisyon faktörü kaynağının belirtilmemesi: Doğrulayıcılar mutlaka kaynak sorar
4. Scope sınırlarının tutarsız tanımlanması: Organizasyonel sınır belgesi hazır olmalı
5. İç kontrol eksikliği: Kimin neyi onayladığı belli olmalı
6. Belirsizlik analizinin atlanması: ISO 14064:2018 zorunlu kılmaktadır

Genel CBAM hataları için: CBAM (SKDM)'da En Sık Yapılan 10 Hata

---

Doğrulayıcı Kuruluş Seçimi

Doğrulayıcı kuruluş seçerken dikkat edilmesi gerekenler:

• Akreditasyon: ISO 14065 kapsamında akredite olmalı
• Sektör deneyimi: Firmanın faaliyet alanında deneyim sahibi olmalı
• Coğrafi kapsam: Saha ziyareti için uygun lokasyonda olmalı
• Bağımsızlık: Danışmanlık hizmeti veren kuruluş, aynı firma için doğrulama yapamaz
• Referanslar: Benzer ölçek ve sektördeki doğrulama deneyimleri sorulmalı

---

Doğrulama Sonrası: Sürekli İyileştirme

Doğrulama süreci bir "sınav" değil, kalite iyileştirme aracıdır. Doğrulama bulgularından elde edilen çıktılar:

• Veri toplama süreçlerinin iyileştirilmesi
• Emisyon faktörlerinin güncellenmesi
• İç kontrol mekanizmalarının güçlendirilmesi
• Belirsizlik aralığının daraltılması

Karbon muhasebesinin kalıcı bir yetkinlik haline gelmesi konusunda: CBAM (SKDM) Sonrası Karbon Muhasebesi Neden Kalıcı?

---

Sonuç

ISO 14064-3 kapsamında doğrulama ve validasyon:

• Emisyon beyanlarına uluslararası güvenilirlik kazandırır
• CBAM, CSRD ve gönüllü karbon piyasaları için zorunlu veya beklenen bir süreçtir
• Firmaların karbon yönetim kalitesini sürekli iyileştirmesini sağlar

Doğrulamaya hazırlık, son dakika değil; GHG envanteri oluşturma sürecinin ayrılmaz bir parçası olarak planlanmalıdır.

---

İlgili Yazılar

• ISO 14064 Nedir? Sera Gazı Yönetiminde Altın Standart
• ISO 14064 ile Kurumsal Karbon Ayak İzi Yönetimi
• CBAM (SKDM) Verification Süreci
• CBAM (SKDM) Monitoring Plan Nedir?
• CBAM (SKDM) Raporlama Takvimi

---

Doğrulamaya Hazır Emisyon Yönetimi için CarbonEmit

• İzlenebilir GHG Envanteri ve Doğrulama Altyapısı — Her veri noktasını kaynağına bağlayan, destekleyici belgeleri dijital ortamda saklayan ve iç kontrol süreçlerini sistematik kılan ISO 14064-3 uyumlu envanter platformu.
• CBAM Beyanları için Denetim İzi Oluşturma Aracı — Doğrulayıcıların aradığı metodolojik tutarlılık ve izlenebilirliği sağlayan, revizyon geçmişini kaydeden CBAM beyan ve raporlama yazılımı.
• Ürün Düzeyinde Doğrulanabilir Karbon Verisi — ISO 14067 çerçevesinde ürün karbon ayak izinizi hesaplayın; CBAM actual data beyanı ve müşteri talepleri için bağımsız doğrulamaya hazır veri üretin.