ESRS E1 İklim Değişikliği: Raporlama Gereksinimleri Rehberi

ESRS E1, Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları içinde hem kapsam hem de karmaşıklık açısından en ağırlıklı standarttır. İklim değişikliği konusunu ele alan bu standart; sera gazı emisyonlarını, enerji yönetimini, iklim geçiş planını, fiziksel iklim risklerini ve finansal etkileri kapsamlı biçimde raporlamayı gerektirmektedir. Bu rehber, ESRS E1'in tüm alt bölümlerini ve pratik uygulama gereksinimlerini sistematik olarak açıklamaktadır.

ESRS E1'in Kapsamı

ESRS E1, iklim değişikliğiyle ilgili iki yönlü bir perspektif benimser: şirketin iklim üzerindeki etkisi (etki önemliliği) ve iklim değişikliğinin şirket üzerindeki etkisi (finansal önemlilik). Bu çerçevede standart yedi ana bölümden oluşmaktadır:

1. İklim değişikliğiyle ilgili yönetişim
2. Strateji ve iş modeli uyumu
3. Etki, risk ve fırsat yönetimi
4. Ölçütler ve hedefler
5. Enerji
6. Sera gazı emisyonları
7. Karbon giderimi

İklim Geçiş Planı Gereksinimleri

ESRS E1'in en önemli yeniliklerinden biri, şirketlerin iklim geçiş planlarını (climate transition plan) raporlamasını zorunlu kılmasıdır. Bu plan, şirketin iş modelini 1.5°C senaryosuyla nasıl uyumlu hale getireceğini açıklamalıdır.

İklim Geçiş Planında Yer Alması Gerekenler

Emisyon azaltım hedefleri: 2030 ve 2050 için net emisyon azaltım hedefleri. Karbon azaltım hedefleri ve SBTi metodolojisi bu bağlamda kritik referanstır.

Azaltım yol haritası: Hedeflere ulaşmak için planlanan somut adımlar: yenilenebilir enerji yatırımları, süreç değişiklikleri, tedarik zinciri dönüşümleri ve teknolojik yatırımlar.

Finansal kaynak planlaması: Geçiş planının uygulanması için öngörülen sermaye harcamaları (CapEx) ve operasyonel harcamalar (OpEx).

Kilit aksiyon ve zaman çizelgesi: 2025, 2030 ve 2035 yılları için somut dönüm noktaları.

Karbon kredisi politikası: Net sıfır hedefine ulaşmada karbon kredilerinin rolü varsa bu durum şeffaf biçimde açıklanmalıdır.

Sera Gazı Emisyonları Raporlaması

ESRS E1 kapsamında Kapsam 1 (Scope 1), Kapsam 2 (Scope 2) ve Kapsam 3 (Scope 3) emisyonların ayrı ayrı raporlanması zorunludur.

Scope 1 Emisyonlar

Şirketin sahip olduğu veya kontrol ettiği kaynaklardan doğrudan salınan emisyonlardır. Sabit yanma (ısıtma, buhar üretimi), hareketli yanma (araç filosu), proses emisyonları ve kaçak emisyonlar (soğutucu gaz sızıntıları) bu kapsamdadır.

Raporlama birimi: metrik ton CO2 eşdeğeri (tCO2e)

Scope 2 Emisyonlar

Satın alınan elektrik, ısı veya soğutmadan kaynaklanan dolaylı emisyonlardır. ESRS E1, hem konum bazlı (location-based) hem de pazar bazlı (market-based) Scope 2 değerlerinin raporlanmasını gerektirmektedir.

Pazar bazlı hesaplamada yeşil enerji sözleşmeleri (PPA, I-REC) kullanılabilir; ancak bu sertifikaların kaynağı ve metodolojisi şeffaf biçimde açıklanmalıdır.

Scope 3 Emisyonlar

Değer zincirindeki dolaylı emisyonlar olan Scope 3, 15 kategoride raporlanmaktadır. ESRS E1 şirketlerin tüm önemli Scope 3 kategorilerini raporlamasını zorunlu kılar; ancak ilk yıllarda belirli muafiyetler uygulanabilir.

En önemli Scope 3 kategorileri (tipik sektörlere göre):

Kategori	Önemli Olduğu Sektörler
Kat.1: Satın alınan mal/hizmet	İmalat, perakende, teknoloji
Kat.3: Yakıt ve enerji	Tüm sektörler
Kat.4: Ulaşım ve dağıtım	Perakende, lojistik
Kat.11: Satılan ürünlerin kullanımı	Otomotiv, elektrikli cihazlar
Kat.15: Yatırımlar	Finans, sigorta

Enerji Raporlaması

ESRS E1, enerji tüketimi ve üretimine ilişkin detaylı raporlama gerektirmektedir.

Zorunlu enerji verileri:

• Toplam enerji tüketimi (GJ veya MWh cinsinden)
• Fosil kaynaklı enerji tüketimi
• Yenilenebilir kaynaklı enerji tüketimi
• Satın alınan enerji ile kendi üretilen enerji ayrımı
• Enerji yoğunluğu oranı (birim üretim başına enerji tüketimi)

Türkiye elektrik şebekesinin emisyon faktörü ve yenilenebilir enerji sertifikaları bu hesaplamalar için kritik veri noktalarıdır.

Fiziksel İklim Riskleri

ESRS E1, hem akut hem de kronik fiziksel iklim risklerinin değerlendirilmesini zorunlu kılar.

Akut Fiziksel Riskler

Sellerin, fırtınaların, orman yangınlarının ve diğer aşırı hava olaylarının şirket varlıkları, operasyonları ve tedarik zinciri üzerindeki potansiyel etkileri değerlendirilmelidir.

Kronik Fiziksel Riskler

Ortalama sıcaklık artışı, uzun vadeli kuraklıklar, deniz seviyesi yükselmesi ve iklim rejimleri değişimi gibi uzun vadeli fiziksel değişimlerin etkileri raporlanmalıdır.

Fiziksel risk değerlendirmesinde coğrafi bazlı analizler ve iklim senaryo verileri (IPCC AR6 raporundan türetilen) kullanılmaktadır.

İklim Senaryosu Analizi

ESRS E1, şirketlerin iklim senaryosu analizi yapmasını beklemektedir. Bu analiz iki senaryo türünü kapsamalıdır:

Geçiş Senaryoları: Politika sıkılaşması ve düşük karbonlu ekonomiye geçişin iş modeli üzerindeki etkilerini değerlendirir. IEA'nın (Uluslararası Enerji Ajansı) NZE 2050 senaryosu veya NGFS senaryoları bu amaçla yaygın kullanılmaktadır.

Fiziksel Riskler için Senaryolar: IPCC'nin RCP (Representative Concentration Pathway) veya SSP (Shared Socioeconomic Pathway) senaryoları kullanılır. Genellikle 1.5°C ve 3-4°C senaryoları karşılaştırmalı olarak analiz edilir.

Net Sıfır ve Karbon Giderimi

Karbon nötr ve net sıfır kavramları arasındaki fark ESRS E1 raporlamasında önemlidir. Net sıfır hedefi, öncelikli olarak değer zincirinin tamamında emisyon azaltımını gerektirmekte; kalan emisyonlar ise gerçek karbon giderimi (CDR - Carbon Dioxide Removal) ile telafi edilmektedir.

ESRS E1, kullanılan karbon giderimi miktarını, giderim mekanizmasının türünü (teknolojik veya doğa tabanlı) ve kalıcılık derecesini açıkça raporlamayı zorunlu kılmaktadır.

ESRS E1 ile TCFD ve GRI Uyumu

TCFD çerçevesini kullanan şirketler, ESRS E1'e geçişte ciddi avantaj elde eder. TCFD'nin yönetişim, strateji, risk yönetimi ve ölçütler/hedefler yapısı ESRS 2 ve E1'le örtüşmektedir.

GRI 305 (emisyonlar) standardına uyumlu raporlama da ESRS E1 gereksinimlerinin büyük bölümünü karşılamaktadır. Ancak ESRS'nin ek gereksinimleri (iklim geçiş planı, senaryo analizi detayları, değer zinciri fiziksel risk haritası) GRI'de bulunmamaktadır.

CBAM ile ESRS E1 İlişkisi

CBAM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması) kapsamında ihracat yapan şirketler, gömülü emisyon hesaplamaları için zaten sağlam bir veri altyapısına sahip olabilirler. Bu veri altyapısı ESRS E1 raporlamasında da kullanılabilir; ancak CBAM ile ESRS metodolojilerinin farklı yönleri bulunduğundan metodoloji uyumluluğu dikkatle değerlendirilmelidir.

Veri Yönetimi Tavsiyeleri

ESRS E1 raporlaması için güvenilir veri altyapısı kurulması kritik öneme sahiptir.

Enerji verileri için: Akıllı sayaç entegrasyonu, tesis bazında enerji izleme, fatura otomasyonu sistemleri

Emisyon hesaplamaları için: ISO 14064-1 veya GHG Protocol metodolojisi tabanlı yazılım platformları

Scope 3 için: Tedarikçi veri toplama portalleri, harcama verisi entegrasyonu ve sektörel ortalama veri tabanları

Sıkça Sorulan Sorular

ESRS E1 kapsamında hangi sera gazları raporlanmalıdır? Yedi Kyoto Protokolü sera gazı raporlanmalıdır: CO2, CH4, N2O, HFC'ler, PFC'ler, SF6 ve NF3. Bunların CO2 eşdeğeri toplamı (tCO2e) olarak sunulması gerekmektedir.

ESRS E1 raporlamasında hangi metodoloji kullanılmalıdır? GHG Protocol veya ISO 14064-1 temel metodoloji olarak kabul görmektedir. Sektöre özgü hesaplama kılavuzları da kullanılabilir.

İklim geçiş planı olmayan şirket ne yapmalıdır? ESRS E1 mevcut durumu ve hedefleri raporlamayı zorunlu kılar. Plan henüz geliştirilmiyorsa bu durum şeffaf biçimde belirtilmeli ve plan geliştirme zaman çizelgesi paylaşılmalıdır.

Scope 3 için tüm 15 kategori raporlanmalı mı? Yalnızca önemli bulunan Scope 3 kategorileri raporlanmalıdır. Ancak hangi kategorilerin neden önemsiz bulunduğunun da açıklanması gerekmektedir.

Fiziksel iklim risk değerlendirmesi için hangi araçlar kullanılabilir? WRI Aqueduct, Four Twenty Seven, Munich RE NatCatSERVICE ve çeşitli iklim analiz platformları bu değerlendirmede kullanılabilecek araçlardandır.

Sonuç

ESRS E1, iklim konusundaki kurumsal şeffaflığı benzeri görülmemiş bir düzeye taşımaktadır. Yalnızca mevcut emisyonların raporlanması değil, gelecek planlarının ve risk değerlendirmelerinin de kamuoyuyla paylaşılması gerekmektedir. Bu süreç, hem raporlama yükümlülüğü hem de stratejik bir iklim yönetimi fırsatı olarak değerlendirilmelidir.

CarbonEmit olarak ESRS E1 uyumluluğu için sera gazı envanteri, iklim senaryo analizi ve geçiş planı geliştirme konularında kapsamlı hizmetler sunuyoruz. Daha fazla bilgi için carbonemit.com adresimizi ziyaret edin.

---

İlgili Makaleler:

• Scope 1, 2 ve 3 Emisyonlar Nedir?
• Karbon Azaltım Hedefleri ve SBTi
• ISO 14064 Kurumsal Karbon Yönetimi
• Emisyon Faktörleri Rehberi