ESRS E2 Kirlilik Raporlama: Kapsamlı Uygulama Rehberi

ESRS E2 Kirlilik standardı, şirketlerin hava, su, toprak ve ürünlere yönelik kirletici emisyonlarını ve kirlilik önleme çabalarını raporlamasını gerektirmektedir. Kimya, madencilik, imalat, enerji ve tarım gibi sektörlerde faaliyet gösteren şirketler için yüksek önemlilik taşıyan bu standart; aynı zamanda endüstriyel tesislerin çevresel izin ve lisans yükümlülükleriyle de sıkı bir bağ içindedir. Bu rehber, ESRS E2'nin kapsamını ve uygulama gereksinimlerini detaylı olarak açıklamaktadır.

ESRS E2'nin Kapsamı: Neler Kapsanıyor?

ESRS E2, kirlilik konusunu dört ana başlık altında ele almaktadır:

Hava kirliliği: Şirket faaliyetlerinden atmosfere salınan kirleticiler. NOx, SOx, VOC (uçucu organik bileşikler), partikül madde (PM10, PM2.5), ağır metaller ve diğer düzenlenmiş kirleticiler bu kapsamdadır.

Su ve deniz kirliliği: Yüzey sularına, yeraltı sularına veya denizlere deşarj edilen kirleticiler. Organik yük (KOİ, BOİ), askıda katı maddeler, ağır metaller ve mikro kirleticiler dahildir.

Toprak kirliliği: Toprak kirlenmesine yol açan deşarj veya sızmalar. Hidrokarbon sızıntıları, ağır metal birikmesi ve tehlikeli atık depolama bu başlık altında incelenir.

Tehlikeli maddeler ve çok endişe verici maddeler (Substances of Very High Concern - SVHC): REACH tüzüğü ve diğer AB kimyasal düzenlemeleri kapsamındaki tehlikeli maddelerin üretimi, kullanımı ve deşarjı.

Önemlilik Değerlendirmesi: Hangi Sektörler Etkileniyor?

Her şirketin ESRS E2'yi uygulaması gerekmez; çift önemlilik değerlendirmesi sonucunda kirlilik konusunun önemli bulunması gerekir. Tipik olarak kirlilik önemliliği taşıyan sektörler şunlardır:

Sektör	Birincil Kirlilik Türü
Kimya ve petrokimya	Hava, su, SVHC
Metal ve çelik üretimi	Hava (NOx, SOx, partikül), su
Çimento ve inşaat malzemeleri	Hava (toz, NOx)
Tekstil ve deri	Su (boyarmaddeler, ağır metaller)
Kağıt ve selüloz	Su (KOİ, BOİ)
Tarım ve gıda işleme	Su, gübre ve pestisit yönetimi
Enerji üretimi	Hava (NOx, SOx), su
Madencilik	Su, toprak, ağır metaller

ESRS E2 Raporlama Yapısı

Kirlilik Yönetim Politikaları

Şirketlerin kirlilik önleme ve kontrol politikalarını, hedeflerini ve kirlilik yönetimiyle ilgili taahhütlerini raporlaması gerekmektedir. Bu bölümde şu unsurlar yer almalıdır:

• Kirlilik önleme hiyerarşisi (kaynakta azaltım > kontrol > arıtma)
• Çevresel izin ve lisanslara uyum yaklaşımı
• Tehlikeli madde yönetim politikası
• Kaza ve acil durum önleme sistemleri

Kirlilik Giderimi Eylemleri

Kirlilik etkilerini önlemek veya azaltmak için uygulanan eylemlerin raporlanması zorunludur:

• Teknoloji değişiklikleri (temiz üretim teknolojileri)
• Kirlilik kontrolü yatırımları (baca gazı arıtma, atık su arıtma)
• Ürün reformülasyonu (tehlikeli madde ikamesi)
• Süreç optimizasyonu

Nicel Kirlilik Verileri

ESRS E2'nin en zorlu bölümü, kirletici emisyonlarının nicel olarak raporlanmasıdır. Raporlanması gereken temel veri kategorileri şunlardır:

Hava emisyonları için:

• NOx (azot oksitler)
• SOx (kükürt oksitler)
• Uçucu Organik Bileşikler (VOC)
• İnce partikül madde (PM2.5)
• Ağır metaller (cıva, kurşun, kadmiyum)
• Kanserojen maddeler

Su deşarjları için:

• Kimyasal oksijen ihtiyacı (KOİ)
• Biyolojik oksijen ihtiyacı (BOİ)
• Azot ve fosfor
• Ağır metaller
• Mikro kirleticiler (pestisitler, ilaç kalıntıları)

Tehlikeli maddeler için:

• SVHC üretim ve kullanım miktarları
• Endişe verici maddelerin çevreye deşarjı

Kirlilik İncidentleri

Raporlama döneminde yaşanan çevre kirliliği olayları, ihlalleri ve alınan düzeltici önlemler de raporlanmalıdır.

Veri Toplama Zorlukları ve Çözümler

E-PRTR ve Çevresel İzleme Verileri

Avrupa Kirletici Salım ve Taşıma Kaydı (E-PRTR) kapsamındaki büyük tesisler zaten kirletici emisyon verilerini raporlamaktadır. Bu veri kaynağı ESRS E2 için birincil girdi sağlayabilir.

Sınır Belirleme Sorunları

ESRS E2, hem şirketin kendi faaliyetlerini (kendi tesisleri) hem de değer zinciri kirlilik etkilerini raporlamayı öngörmektedir. Değer zinciri kirlilik verileri, özellikle Scope 3 benzeri bir kavram olan "değer zinciri kirlilik etkileri" için oldukça zordur.

Başlangıç aşamasında şirketler kendi operasyonlarına odaklanabilir; ancak ilerleyen yıllarda değer zinciri verileri de kapsama alınmalıdır.

Ölçüm ve Tahmin Metodolojileri

Bazı kirletici emisyonlar doğrudan ölçüm gerektirir; diğerleri ise hesaplama faktörleri kullanılarak tahmin edilebilir. IPCC, EMEP/EEA ve sektöre özgü rehber belgeler bu tahmin metodolojilerinde başvurulacak temel kaynaklardır.

Kirlilik Raporlaması ve Yasal Uyum İlişkisi

ESRS E2 raporlaması, çevresel lisans ve izin yükümlülükleriyle sıkı bağlantılıdır. IPPC (Integrated Pollution Prevention and Control) direktifi kapsamındaki tesisler, emisyon limit değerlerine uyum durumlarını ve izin koşullarını ESRS E2 kapsamında da raporlamalıdır.

Türkiye'deki tesislerin Avrupa'ya ihracat yapması durumunda, yerel çevre izin verileri de ESRS E2 raporlamasında kullanılabilir. CBAM kapsamındaki sektörlerde üretim süreçleriyle ilgili kirlilik verileri örtüşen bir veri tabanı oluşturmaktadır.

Finansal Kirlilik Riskleri

Kirlilik, yalnızca çevresel bir sorun değil; aynı zamanda önemli finansal riskler de taşımaktadır.

Regülasyon riski: Daha sıkı emisyon limit değerleri veya yeni kimyasal yasaklar üretim maliyetlerini artırabilir.

Sorumluluk riski: Kirlilik olayları sonucunda ortaya çıkabilecek temizleme maliyetleri ve tazminatlar.

Lisans riski: Kirlilik ihlalleri nedeniyle çevresel izinlerin askıya alınması veya iptali.

İtibar riski: Kirlilik olaylarının marka değerine ve müşteri ilişkilerine etkisi.

ESRS E2 ve Avrupa Kimyasal Mevzuatı

ESRS E2, REACH (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması) ve CLP (Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması) tüzükleriyle yakından ilişkilidir. Bu tüzükler kapsamında halihazırda yönetilen tehlikeli madde verileri ESRS E2 raporlamasına entegre edilebilir.

Pratik Uygulama Adımları

Adım 1: Kirlilik Kaynakları Envanteri

Tüm üretim tesisleri ve operasyonel alanlar için potansiyel kirlilik kaynakları belirlenir. Bacalardan salınan hava kirleticileri, atık su deşarj noktaları, tehlikeli madde depolama alanları ve toprak kirliliği riski taşıyan alanlar haritalandırılır.

Adım 2: Mevcut İzleme Verilerinin Derlenmesi

Çevresel izin raporları, E-PRTR bildirimleri, atık su analiz raporları ve hava kalitesi ölçüm sonuçları derlenir.

Adım 3: Veri Boşluklarının Giderilmesi

Mevcut izleme sistemleriyle raporlanamayan kirleticiler için ek ölçüm veya hesaplama metodolojileri belirlenir.

Adım 4: Metodoloji Belgelenmesi

Her kirletici parametresi için kullanılan ölçüm veya hesaplama yöntemi, emisyon faktörü kaynakları ve veri kalitesi değerlendirmesi belgelenir.

Adım 5: Hedef ve Gösterge Belirleme

Kirlilik azaltım hedefleri ve ilerleme göstergeleri belirlenerek performans takip sistemi kurulur.

Sıkça Sorulan Sorular

ESRS E2, hangi şirketler için önemlilik taşıyor? Üretim, enerji, kimya, madencilik, tarım, tekstil ve gıda işleme gibi sektörlerde faaliyet gösteren şirketler için yüksek olasılıkla önemlilik taşımaktadır. Hizmet sektörü şirketleri için ise değerlendirme daha düşük önemlilik sonucu verebilir.

Kirlilik verilerini toplamak için hangi sistemler kullanılabilir? Çevresel yönetim sistemleri (ISO 14001), sürekli emisyon izleme sistemleri (CEMS), atık su kalite izleme sistemleri ve kimyasal yönetim yazılımları temel araçlardandır.

ESRS E2 ile IED (Industrial Emissions Directive) arasındaki ilişki nedir? IED kapsamındaki tesisler, En İyi Mevcut Teknikler (BAT) ile ilgili bilgileri ESRS E2 kapsamında da raporlamalıdır. İki direktif arasında önemli veri örtüşmesi bulunmaktadır.

Tarihsel kirlilik (geçmiş kirlilikten kalan kontaminasyon) ESRS E2'ye dahil mi? Evet, şirketin tarihi kirlilik yükümlülükleri ve devam eden iyileştirme çalışmaları ESRS E2 kapsamında raporlanmalıdır.

Tedarik zinciri kirlilik etkileri nasıl raporlanır? Bu oldukça yeni ve gelişmekte olan bir alandır. İlk aşamalarda niteliksel değerlendirme ve yüksek riskli tedarikçilere odaklanan veri toplama yöntemi benimsenebilir.

Sonuç

ESRS E2, çevresel kirlilik konusundaki kurumsal şeffaflığı önemli ölçüde artırmaktadır. Çevre düzenlemeleriyle zaten yoğun biçimde muhatap olan imalat ve proses sektöründeki şirketler için bu standart, mevcut yasal uyum verilerini kurumsal raporlama çerçevesine entegre etme fırsatı sunmaktadır.

CarbonEmit, ESRS E2 uyumluluk sürecinizde kirlilik kaynakları envanteri, veri toplama altyapısı ve raporlama metodolojisi konularında destek sunmaktadır. Detaylı bilgi için carbonemit.com adresimizi ziyaret edin.

---

İlgili Makaleler:

• CSRD Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi
• Sera Gazı Envanter Yönetimi
• ISO 14064 Kurumsal Karbon Yönetimi
• Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi LCA