ESRS Standartları: Kapsamlı Özet Rehber

Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (European Sustainability Reporting Standards - ESRS), Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi'nin (CSRD) raporlama çerçevesini oluşturan teknik standartlar bütünüdür. Ağustos 2023'te Avrupa Komisyonu tarafından yayımlanan 12 zorunlu standart, şirketlerin çevre, sosyal ve yönetişim konularındaki bilgileri nasıl raporlayacağını ayrıntılı biçimde belirlemektedir. Bu rehber, tüm ESRS standartlarını ve uygulama gereksinimlerini kapsamlı şekilde ele almaktadır.

ESRS Nedir ve Nasıl Ortaya Çıktı?

ESRS standartları, Avrupa Finansal Raporlama Danışma Grubu (European Financial Reporting Advisory Group - EFRAG) tarafından geliştirilmiştir. EFRAG, bu standartları oluştururken uluslararası sürdürülebilirlik raporlama çerçeveleriyle uyumu ön planda tutmuştur. GRI (Global Reporting Initiative), TCFD (Task Force on Climate-related Financial Disclosures) ve ISSB (International Sustainability Standards Board) standartlarıyla yüksek düzeyde uyum sağlanmıştır.

ESRS standartları iki temel kategoride incelenir: tüm şirketlere uygulanan yatay standartlar ve sektörden bağımsız olarak çevre, sosyal ve yönetişim konularını ele alan tematik standartlar. Sektöre özgü standartlar ise ayrı bir süreçte geliştirilmektedir.

ESRS Standart Yapısı: Genel Bakış

Standart	Ad	Kapsam
ESRS 1	Genel Gereksinimler	İlkeler, önemlilik, raporlama yapısı
ESRS 2	Genel Açıklamalar	Yönetişim, strateji, ERI yönetimi
ESRS E1	İklim Değişikliği	Emisyonlar, enerji, iklim senaryoları
ESRS E2	Kirlilik	Hava, su, toprak, tehlikeli maddeler
ESRS E3	Su ve Deniz Kaynakları	Su tüketimi, deniz ekosistemi
ESRS E4	Biyoçeşitlilik	Arazi, tür, ekosistem
ESRS E5	Döngüsel Ekonomi	Atık, malzeme, yeniden kullanım
ESRS S1	Kendi Çalışanları	İşgücü hakları, çalışma koşulları
ESRS S2	Değer Zinciri Çalışanları	Tedarik zinciri çalışma hakları
ESRS S3	Etkilenen Topluluklar	Yerel topluluklar, insan hakları
ESRS S4	Tüketiciler	Ürün güvenliği, müşteri hakları
ESRS G1	İş Yürütme	Yolsuzlukla mücadele, şeffaflık

ESRS 1: Genel Gereksinimler

ESRS 1, tüm diğer standartların uygulanmasını yönlendiren temel ilkeleri ve gereksinimleri belirler. Bu standart normatif (bağlayıcı) nitelikte olup şirketlere nasıl raporlama yapmaları gerektiğini öğretir.

Çift Önemlilik İlkesi

ESRS 1'in en kritik unsuru çift önemlilik (double materiality) değerlendirmesidir. Şirketler her ESRS konusunu hem etki önemliliği (impact materiality) hem de finansal önemlilik (financial materiality) perspektifinden değerlendirmek zorundadır. Yalnızca "önemli" bulunan konular için tam açıklama zorunluluğu doğmaktadır.

Raporlama Dönemleri ve Kıyaslamalı Bilgiler

ESRS raporlaması, mali yıl ile aynı dönemi kapsamalıdır. İlk iki yıl için bazı kıyaslamalı veri muafiyetleri mevcuttur; ancak bu muafiyetler kademeli olarak azalmaktadır.

Değer Zinciri Bilgisi

ESRS standartları, yalnızca şirketin kendi faaliyetlerini değil, yukarı ve aşağı yönlü değer zincirini de kapsamaktadır. Tedarikçilerden ve müşteri kullanım aşamasından kaynaklanan Scope 3 emisyonlar bu kapsamda en kritik örnektir.

ESRS 2: Genel Açıklamalar

ESRS 2, zorunlu (opt-out seçeneği olmayan) tek standarttır. Dört temel bölümden oluşmaktadır:

GOV: Yönetişim

Yönetim kurulunun sürdürülebilirlik konularındaki rolü, sorumluluk yapısı, uzmanlık düzeyi ve karar alma mekanizmaları açıklanır. Yönetim kurulu üyelerinin sürdürülebilirlik konularında yeterliliklerinin belgelenmesi giderek önem kazanmaktadır.

SBM: Strateji ve İş Modeli

Şirketin sürdürülebilirlik stratejisi, iş modelindeki riskler ve fırsatlar, sürdürülebilirlik konularının kurumsal stratejiyle entegrasyonu ele alınır.

IRO: Etki, Risk ve Fırsat Yönetimi

Önemlilik değerlendirme süreci, etkilerin belirlenmesi, risklerin ve fırsatların yönetimi açıklanır. Bu bölüm, şirketin çevre ve toplum üzerindeki etkilerini nasıl tanımladığını ve yönettiğini ortaya koyar.

MDR: Ölçütler ve Hedefler Yönetimi

Sürdürülebilirlik hedefleri, bu hedeflere yönelik ölçütler ve ilerleme takibi açıklanır.

ESRS E1: İklim Değişikliği

İklim değişikliği standardı, çoğu şirket için en kapsamlı ve en hazırlık gerektiren standart olmaya devam etmektedir.

Kapsam 1, 2 ve 3 Emisyonlar

Şirketlerin doğrudan emisyonları (Scope 1), enerji kaynaklı dolaylı emisyonları (Scope 2) ve değer zincirindeki dolaylı emisyonları (Scope 3) ayrı ayrı raporlaması gerekmektedir. GHG Protocol standardı bu hesaplamalarda temel referans çerçevesidir.

İklim Geçiş Planı

ESRS E1, şirketlerin 1.5°C uyumlu bir iklim geçiş planına sahip olmasını ve bu planı açıklamasını gerektirmektedir. Paris Anlaşması hedefleriyle uyumlu emisyon azaltım hedefleri bu planın temelini oluşturmaktadır.

Fiziksel İklim Riskleri

Seller, kuraklıklar, aşırı sıcaklık olayları gibi fiziksel iklim risklerinin şirket varlıkları ve operasyonları üzerindeki etkileri değerlendirilmeli ve açıklanmalıdır.

ESRS E2: Kirlilik

Kirlilik standardı; hava kirliliği, su kirliliği, toprak kirliliği ve tehlikeli madde kullanımını kapsamaktadır. Şirketler, faaliyetlerinden kaynaklanan kirletici emisyonlarını ve kirlilik azaltım önlemlerini raporlamalıdır.

ESRS E3: Su ve Deniz Kaynakları

ISO 14046 su ayak izi standardıyla örtüşen ESRS E3; su tüketimi, su geri dönüşümü ve yeniden kullanımı, su stresi bölgelerindeki faaliyetler ile deniz ekosistemi üzerindeki etkileri kapsar.

ESRS E4: Biyoçeşitlilik ve Ekosistemler

Biyoçeşitlilik raporlaması, ESRS standartları arasında en yeni ve en az olgunlaşmış alanı temsil etmektedir. TNFD (Taskforce on Nature-related Financial Disclosures) çerçevesiyle uyumlu bu standart; arazi kullanımı, tür çeşitliliği üzerindeki etkiler ve ekosistem hizmetlerine bağımlılık konularını kapsar.

ESRS E5: Kaynak Kullanımı ve Döngüsel Ekonomi

Döngüsel ekonomi standardı, malzeme verimliliği, atık yönetimi, ürünlerin yaşam döngüsü uzatımı ve yeniden kullanım/geri dönüşüm oranlarına odaklanmaktadır. Yaşam döngüsü değerlendirmesi verileri bu raporlamada kritik girdi sağlamaktadır.

ESRS S1-S4: Sosyal Standartlar

Sosyal standartlar, şirketlerin insan üzerindeki etkilerini dört kategoride ele almaktadır:

ESRS S1 - Kendi Çalışanları: Ücret adaleti, çalışma saatleri, sağlık ve güvenlik, eğitim ve kariyer gelişimi, çeşitlilik ve kapsayıcılık bilgileri raporlanır. Cinsiyet ücret açığı, yönetimde kadın oranı gibi ölçütler zorunlu veri noktaları arasındadır.

ESRS S2 - Değer Zincirindeki Çalışanlar: Tedarikçilerin ve alt yüklenicilerin çalışma koşulları, zorla çalıştırma riski, çocuk işçiliği, sendikal haklar değerlendirilir. Bu standart, tedarik zinciri durum tespiti zorunluluğu ile yakından bağlantılıdır.

ESRS S3 - Etkilenen Topluluklar: Yerel topluluklar, yerli halklar ve insan hakları savunucuları üzerindeki etkiler ele alınır.

ESRS S4 - Tüketiciler ve Son Kullanıcılar: Ürün güvenliği, gizlilik, erişilebilirlik ve sorumlu pazarlama konuları raporlanır.

ESRS G1: İş Yürütme

Yönetişim standardı; yolsuzlukla mücadele politikaları ve sonuçları, tedarikçi ilişkileri ve ödeme uygulamaları, siyasi katılım ve lobi faaliyetleri, bilgi güvenliği ve veri gizliliği konularını kapsar.

ESRS'nin GRI ile Karşılaştırması

GRI standartlarına göre raporlama yapan şirketler için ESRS'ye geçiş nispeten daha kolaydır. Ancak temel farklar mevcuttur:

Özellik	GRI	ESRS
Zorunluluk	Gönüllü	Yasal yükümlülük
Önemlilik	Tek yönlü	Çift önemlilik
Güvence	İsteğe bağlı	Zorunlu (sınırlı)
Dijital format	Yok	XBRL/ESEF zorunlu
Kapsam	Global	AB şirketleri

Uygulama Zorluklari ve Çözüm Önerileri

Veri Toplama Zorlukları

ESRS raporlaması için ihtiyaç duyulan veri noktaları onlarca farklı bölümden gelmektedir. Enerji yönetim sistemleri, HR sistemleri, tedarik zinciri yönetim sistemleri ve çevresel izleme sistemlerinin entegrasyonu büyük önem taşımaktadır.

Değer Zinciri Verileri

Özellikle Scope 3 emisyonlar ve S2 standardı kapsamındaki tedarikçi verileri, çoğu şirketin en zorlandığı alan olmaktadır. Tedarikçi anketleri, sektör ortalama verileri ve harcama bazlı yaklaşımlar bu aşamada kullanılabilir.

İç Kapasite Geliştirme

ESRS uyumluluğu yalnızca bir raporlama meselesi değil, kurumsal bir dönüşüm sürecidir. Finans, hukuk, operasyon ve HR departmanlarının koordineli çalışması gerekmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

ESRS standartları kaç tanedir? 2023 yılında yayımlanan ilk sette 12 zorunlu standart mevcuttur: ESRS 1, ESRS 2 (yatay) ve ESRS E1-E5, S1-S4, G1 (tematik). Sektöre özgü standartlar ayrı bir süreçte geliştirilmektedir.

Tüm ESRS standartları zorunlu mu? ESRS 2 tamamen zorunludur. Diğer standartlar önemlilik değerlendirmesine tabidir; ancak önemli bulunan konular için ilgili açıklamalar zorunlu hale gelir.

ESRS ve ISSB standartları arasındaki fark nedir? ISSB (S1 ve S2) küresel çapta gönüllü uygulamaya yönelik olup yalnızca finansal önemliliği esas alır. ESRS ise AB'de yasal zorunluluktur ve çift önemlilik ilkesini benimser.

ESRS raporlaması için hangi yazılım araçları kullanılabilir? SAP Sustainability, Microsoft Cloud for Sustainability, Workiva, Sweep ve çeşitli özelleşmiş ESG yazılımları ESRS raporlama altyapısı sunmaktadır.

Sektöre özgü ESRS standartları ne zaman yayımlanacak? Sektöre özgü standartlar (tarım, madencilik, enerji, tekstil, perakende vb. için) EFRAG tarafından geliştirilmeye devam etmektedir; 2026-2027 yıllarında yayımlanması beklenmektedir.

Sonuç

ESRS standartları, sürdürülebilirlik raporlamasını köklü biçimde dönüştürmektedir. 12 zorunlu standartta yer alan yüzlerce açıklama noktası, şirketlerin ciddi bir hazırlık süreci yönetmesini gerektirmektedir. Ancak bu süreç, aynı zamanda şirketlerin çevresel ve sosyal risklerini daha iyi anlaması ve yönetmesi için de önemli bir fırsat sunmaktadır.

CarbonEmit, ESRS standartlarına uyum sürecinizde teknik destek ve danışmanlık hizmetleri sunmaktadır. ESRS boşluk analizinden veri toplama altyapısının kurulumuna kadar her aşamada uzman desteği için carbonemit.com adresini ziyaret edin.

---

İlgili Makaleler:

• CSRD Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi
• Scope 1, 2 ve 3 Emisyonlar Nedir?
• ISO 14064 ile Sera Gazı Envanteri
• Sera Gazı Envanter Yönetimi