CSRD 2025 Uygulama Rehberi: AB Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama

Avrupa Birliği'nin Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (Corporate Sustainability Reporting Directive - CSRD), küresel iş dünyasının en köklü dönüşümlerinden birini tetiklemektedir. 2024 yılında büyük AB şirketleri için başlayan uygulama süreci, 2025 ve sonrasında kademeli olarak genişleyerek Türk tedarikçileri de doğrudan etkisi altına almaktadır. Bu rehber, CSRD'nin kapsamını, gerekliliklerini ve uygulama adımlarını sistematik biçimde açıklamaktadır.

CSRD Nedir ve Neden Önemlidir?

CSRD, Avrupa Parlamentosu ve Konseyi tarafından Aralık 2022'de kabul edilen ve Ocak 2023'te Avrupa Birliği Resmi Gazetesi'nde yayımlanan bir direktiftir. Eski Finansal Olmayan Raporlama Direktifi'nin (Non-Financial Reporting Directive - NFRD) yerini alan CSRD, raporlama kapsamını yaklaşık 50.000 şirkete genişletmekte ve standartlaştırılmış bir çerçeve olan Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları'nı (European Sustainability Reporting Standards - ESRS) zorunlu kılmaktadır.

CSRD'nin önemi birkaç temel noktada yoğunlaşmaktadır: birincisi, sürdürülebilirlik bilgilerinin finansal bilgilerle eşdeğer düzeyde doğrulanması zorunluluğu; ikincisi, çift önemlilik (double materiality) ilkesinin benimsenmesi; üçüncüsü ise dijital raporlama formatlarının standartlaştırılmasıdır. Bu özellikler, CSRD'yi önceki direktiflerden temelden ayırmaktadır.

CSRD Kapsam ve Uygulama Takvimi

CSRD kademeli bir uygulama takvimi öngörmektedir. Şirketlerin hangi yıl için raporlama yapacağını ve ilk raporlarını ne zaman yayımlayacağını anlamak kritik önem taşımaktadır.

Birinci Dalga: Büyük Kamu Yararı Kuruluşları (KYK)

500'den fazla çalışanı olan ve halihazırda NFRD kapsamındaki şirketler CSRD'nin ilk dalgasına dahildir. Bu şirketler 2024 mali yılı verilerini 2025 yılında raporlamıştır.

İkinci Dalga: Büyük AB Şirketleri

Aşağıdaki iki koşuldan en az ikisini karşılayan şirketler:

• 250'den fazla çalışan
• 40 milyon Euro'yu aşan net ciro
• 20 milyon Euro'yu aşan bilanço toplamı

Bu şirketler 2025 mali yılı verilerini 2026 yılında raporlayacaktır.

Üçüncü Dalga: Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler (KOBİ)

AB'de listelenen KOBİ'ler 2026 mali yılı verilerini 2027 yılında raporlayacaktır. Ancak bu grup için bazı kolaylaştırılmış standartlar (ESRS LSME) hazırlanmaktadır.

Dördüncü Dalga: AB Dışı Şirketler

AB'de 150 milyon Euro'yu aşan ciro elde eden ve en az bir büyük bağlı ortaklığı ya da şubesi bulunan AB dışı şirketler 2028 yılından itibaren raporlama yapacaktır.

Grup	Kapsam	İlk Raporlama
NFRD kapsamındaki KYK'lar	500+ çalışan, halka açık	2025 (2024 verisi)
Büyük AB şirketleri	2/3 kriter	2026 (2025 verisi)
Listelenen KOBİ'ler	AB borsalarında işlem gören	2027 (2026 verisi)
AB dışı şirketler	150M+ Euro AB cirosu	2028 (2027 verisi)

ESRS: Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları

CSRD'nin raporlama çerçevesini oluşturan ESRS standartları, Avrupa Finansal Raporlama Danışma Grubu (European Financial Reporting Advisory Group - EFRAG) tarafından geliştirilmiştir. Ağustos 2023'te 12 zorunlu standart yayımlanmıştır.

Yatay Standartlar (Genel)

ESRS 1 - Genel Gereksinimler: Raporlama ilkelerini, çift önemlilik değerlendirmesini ve genel yapıyı belirler.

ESRS 2 - Genel Açıklamalar: Yönetişim, strateji, etki-risk-fırsat yönetimi ve ölçütler/hedefler konularındaki genel açıklamaları kapsar.

Çevresel Standartlar (E Serisi)

• ESRS E1: İklim Değişikliği (Scope 1, 2, 3 emisyonlar, enerji tüketimi, iklim senaryoları)
• ESRS E2: Kirlilik (hava, su, toprak kirliliği, tehlikeli maddeler)
• ESRS E3: Su ve Deniz Kaynakları (su tüketimi, su stresi, deniz ekosistemi)
• ESRS E4: Biyoçeşitlilik ve Ekosistemler (arazi kullanımı, tür çeşitliliği)
• ESRS E5: Kaynak Kullanımı ve Döngüsel Ekonomi (atık, malzeme verimliliği)

Sosyal Standartlar (S Serisi)

• ESRS S1: Kendi Çalışanları
• ESRS S2: Değer Zincirindeki Çalışanlar
• ESRS S3: Etkilenen Topluluklar
• ESRS S4: Tüketiciler ve Son Kullanıcılar

Yönetişim Standardı (G Serisi)

• ESRS G1: İş Yürütme (yolsuzlukla mücadele, tedarikçi ilişkileri, siyasi katılım)

Çift Önemlilik (Double Materiality) İlkesi

CSRD'nin en kritik kavramlarından biri çift önemliliktir. Bu kavram, şirketlerin iki farklı bakış açısından önemlilik değerlendirmesi yapmasını gerektirmektedir.

Etki Önemliliği (Impact Materiality)

Şirketin faaliyetlerinin çevre ve toplum üzerindeki gerçek veya potansiyel etkileri değerlendirilir. Bu, "şirket dünyayı nasıl etkiliyor?" sorusunu yanıtlar. Olumlu ve olumsuz etkiler, hem kısa hem de uzun vadeli perspektiften incelenir.

Finansal Önemlilik (Financial Materiality)

Sürdürülebilirlik konularının şirketin finansal performansı, nakit akışları ve değeri üzerindeki mevcut veya potansiyel etkileri değerlendirilir. Bu, "dünya şirketi nasıl etkiliyor?" sorusunu yanıtlar. İklim riski, doğal kaynak kıtlığı, regülasyon değişiklikleri bu kapsamda incelenir.

Çift önemlilik analizi, her iki perspektiften de "önemli" bulunan konuların ESRS standartları çerçevesinde raporlanmasını zorunlu kılar. Yalnızca finansal açıdan önemli olan konular da raporlanmalıdır.

CSRD Uygulama Adımları

CSRD uyumluluğunu sağlamak için aşağıdaki sistematik yaklaşım önerilmektedir.

1. Kapsam ve Zaman Çizelgesi Belirleme

Öncelikle şirketin hangi dalga kapsamında olduğunu ve ilk raporlama yılını netleştirin. AB dışındaki Türk şirketleri için tedarikçi zinciri üzerinden dolaylı yükümlülükleri de değerlendirin.

2. Boşluk Analizi (Gap Analysis)

Mevcut sürdürülebilirlik raporlama pratiklerinizi ESRS gereksinimleriyle karşılaştırın. Hangi veri noktaları toplanıyor, hangileri eksik? Veri kalitesi ve doğrulanabilirliği nasıl?

3. Çift Önemlilik Değerlendirmesi

Paydaş katılımı da dahil olmak üzere kapsamlı bir önemlilik analizi gerçekleştirin. Bu süreç, yönetim kurulu onayı gerektiren stratejik bir karar sürecidir.

4. Veri Toplama Altyapısının Kurulması

Sera gazı envanteri başta olmak üzere su, atık, enerji ve sosyal verilerin toplanması için sistemler oluşturun. Tedarik zinciri verilerini de kapsayan bir veri yönetişimi yapısı geliştirin.

5. İç Kontrol ve Süreç Tasarımı

Finansal raporlamaya eşdeğer iç kontrol mekanizmaları kurulması gereklidir. Verinin doğruluğu, eksiksizliği ve tutarlılığı için süreçler tasarlayın.

6. Güvence Süreci Hazırlığı

CSRD, sınırlı güvence (limited assurance) zorunlu kılmakta; ilerleyen dönemde makul güvence (reasonable assurance) hedeflenmektedir. Bir bağımsız denetim firmasıyla erkenden çalışmaya başlayın.

7. Raporlama ve Dijital Formatlama

CSRD kapsamındaki raporlar, Avrupa Tekil Elektronik Format'ı (European Single Electronic Format - ESEF) kullanılarak dijital olarak hazırlanmalıdır. XBRL etiketleme süreci teknik altyapı gerektirir.

Omnibus Paketi ve 2025 Güncellemeleri

Avrupa Komisyonu, Şubat 2025'te CSRD başta olmak üzere çeşitli sürdürülebilirlik regülasyonlarında değişiklik öngören bir "Omnibus Paketi" yayımlamıştır. Bu paket kapsamında:

• CSRD kapsam eşiğinin daraltılması (500+ çalışan şirketlere) tartışılmaktadır
• Küçük ve orta ölçekli şirketler için ek muafiyetler gündeme gelmektedir
• Uygulama takvimlerinde 2 yıllık erteleme öngörülmektedir

Ancak bu değişiklikler Şubat 2026 itibarıyla henüz kesinleşmemiş olup Avrupa Parlamentosu ve Konsey müzakereleri sürmektedir. Şirketlerin Omnibus sürecini yakından takip etmeleri kritik önem taşımaktadır.

CSRD ile GRI ve TCFD İlişkisi

Birçok şirket halihazırda GRI (Global Reporting Initiative) veya TCFD (Task Force on Climate-related Financial Disclosures) çerçevelerini kullanmaktadır. ESRS standartları, bu çerçevelerle yüksek düzeyde uyumludur; ancak daha kapsamlı ve bağlayıcı niteliktedir.

GRI ile raporlama yapan şirketler, ESRS'ye geçişte önemli bir avantaja sahiptir. TCFD gereksinimlerini karşılayan şirketler ise ESRS E1 iklim bölümünü daha kolay tamamlayabilecektir. Karbon ayak izi hesaplama metodolojilerine hakim olmak bu geçişi kolaylaştırmaktadır.

Türk Şirketleri İçin CSRD Etkileri

CBAM gibi regülasyonların yanı sıra CSRD, Türkiye'deki şirketleri tedarikçi konumunda doğrudan etkilemektedir. AB'ye ihracat yapan Türk şirketleri, AB'li müşterilerinin ESRS S2 (değer zincirindeki çalışanlar) ve ESRS E1 (Scope 3 emisyonlar) kapsamındaki talepleriyle karşılaşmaktadır.

Bu bağlamda Türk şirketlerinin öncelikli yapması gerekenler şunlardır:

• Sera gazı envanterini GHG Protocol ya da ISO 14064 standartlarına uygun olarak hazırlamak
• Sosyal denetim altyapısı oluşturmak
• Tedarikçi sürdürülebilirlik anketlerine yanıt verebilecek veri tabanı kurmak
• Kendi sürdürülebilirlik raporlama sürecini başlatmak

Sıkça Sorulan Sorular

CSRD ile NFRD arasındaki temel fark nedir? NFRD yaklaşık 11.000 büyük AB şirketini kapsarken CSRD bu sayıyı 50.000'e çıkarmaktadır. CSRD ayrıca standartlaştırılmış ESRS çerçevesini, çift önemlilik ilkesini ve bağımsız güvence zorunluluğunu getirmektedir.

CSRD raporlaması için hangi verilerin toplanması gerekir? ESRS E1 kapsamında Scope 1, 2 ve 3 emisyonlar; enerji tüketimi ve yenilenebilir enerji oranı önceliklidir. Bunların yanı sıra su tüketimi, atık, biyoçeşitlilik etkileri, çalışan verileri ve tedarik zinciri bilgileri de gereklidir.

CSRD uyumsuzluğunun yaptırımları nelerdir? Direktif uyumsuzluk yaptırımlarını üye devletlerin belirlenmesine bırakmaktadır. Ancak yanlış veya eksik raporlama, finansal tablolardaki hatalarla eşdeğer yasal sonuçlar doğurabilir.

Küçük Türk şirketleri CSRD'den etkilenir mi? Doğrudan kapsam dışında olsalar da büyük AB müşterilerinin Scope 3 veri talepleri ve tedarikçi değerlendirme süreçleri aracılığıyla dolaylı olarak etkilenirler.

CSRD raporlaması için hazırlık ne kadar sürer? Sıfırdan başlayan bir şirket için kapsamlı bir CSRD hazırlık süreci genellikle 18-24 ay gerektirmektedir.

Sonuç

CSRD, sürdürülebilirlik raporlamasını isteğe bağlı olmaktan çıkarıp finansal raporlamaya eşdeğer zorunlu bir şeffaflık mekanizmasına dönüştürmektedir. 2025 yılında yürürlüğe giren ikinci dalga ile birlikte binlerce şirket bu gerekliliklerle yüzleşmekte; Türk şirketleri ise tedarikçi konumundaki dolaylı yükümlülükleri nedeniyle süreçten kopuk kalamaz.

CarbonEmit olarak CSRD uyumluluk sürecinizde ihtiyaç duyduğunuz teknik desteği sağlıyoruz. Çift önemlilik analizinden sera gazı envanterine, ESRS raporlama altyapısından bağımsız güvence hazırlığına kadar her aşamada yanınızdayız. Detaylı bilgi için carbonemit.com adresini ziyaret edin.

---

İlgili Makaleler:

• CSRD Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi
• ISO 14064 ile Sera Gazı Envanteri
• Scope 1, 2 ve 3 Emisyonlar Nedir?
• Karbon Ayak İzi Hesaplama Yöntemleri