CBAM'ın Türkiye İhracatına Etkileri: Sektörel Değerlendirme

CBAM Türkiye İçin Neden Bu Kadar Kritik?

Türkiye, AB'ye olan ihracatında CBAM kapsamındaki ürünlerin büyük paya sahip olduğu nadir ülkelerden biri. Demir-çelik, alüminyum, çimento ve kimyasal ürünlerdeki ihracat hacmi göz önünde bulundurulduğunda, CBAM Türkiye'nin AB'ye ihracatını doğrudan etkileyen en büyük ticaret politikası değişikliği olma özelliği taşıyor.

Bu rehberde Türkiye'nin sektör bazında CBAM etki analizini, mali riskleri, ülkelere göre rekabet karşılaştırmasını ve Türk ihracatçılar için önerilen stratejileri kapsamlı biçimde ele alıyoruz.

---

Türkiye'nin AB'ye CBAM Kapsamındaki İhracatı: Büyük Tablo

Türkiye, AB'ye CBAM kapsamındaki sektörlerde yıllık 7-10 milyar Euro değerinde ürün ihraç etmektedir. Bu rakam, Türkiye'nin toplam AB ihracatının yaklaşık yüzde 20-25'ine karşılık geliyor.

Sektör bazında Türkiye'nin AB'ye CBAM kapsamındaki ihracatı (tahmini):

Sektör	AB'ye Yıllık İhracat Hacmi	Tahmini CBAM Yükü (yıllık)
Demir-Çelik	3,5-4,5 milyar EUR	200-400 milyon EUR
Alüminyum ürünleri	1,5-2,5 milyar EUR	50-150 milyon EUR
Çimento/Klinker	300-600 milyon EUR	30-70 milyon EUR
Gübre	200-400 milyon EUR	30-80 milyon EUR
Toplam	5,5-8 milyar EUR	310-700 milyon EUR

Not: Bu tahminler, AB ETS karbon fiyatının 65-75 EUR/tCO2e aralığında seyrettiği varsayımına ve sektör ortalama emisyon yoğunluklarına dayanmaktadır.

---

Sektör Bazında Risk Analizi

Demir-Çelik: Yüksek Hacim, Orta Risk

Türk çelik sektörünün EAF ağırlıklı yapısı (%70), entegre tesislere kıyasla doğrudan emisyon yoğunluğunu düşürüyor. Ancak Türkiye'nin yüksek şebeke emisyon faktörü (0,47 tCO2e/MWh), EAF tesislerindeki dolaylı emisyonları artırıyor.

Risk Faktörleri:

• Yüksek ihracat hacmi = yüksek mutlak CBAM yükü
• Türkiye ETS'nin henüz devrede olmaması = sıfır indirim hakkı
• AB piyasasındaki EAF çelik rekabeti giderek artıyor

Fırsatlar:

• EAF yapısı rakip Ukrayna, Hindistan ve Çin'e göre avantaj sağlıyor
• Hurda oranı artırılabilir, emisyon azaltımı mümkün
• Yenilenebilir enerji PPA ile dolaylı emisyon düşürülebilir

Demir-çelik sektörüne özel CBAM analizi için tıklayın.

Alüminyum: Orta Hacim, Yapısal Avantaj

Türkiye'nin ikincil alüminyum (hurda bazlı) ağırlıklı üretim yapısı, birincil alüminyum üreticilerine kıyasla çok daha düşük gömülü emisyon anlamına geliyor.

Risk Faktörleri:

• Dolaylı emisyon dominant olduğundan şebeke faktörü kritik
• Profil ve ekstrüzyon ürünlerinde küresel rekabet yoğun

Fırsatlar:

• İkincil alüminyum, Rusya ve Çin birincil alüminyumuna karşı güçlü CBAM avantajı sunuyor
• Yenilenebilir enerji geçişi ile dolaylı emisyon azaltımı

Alüminyum sektörüne özel CBAM analizi için tıklayın.

Çimento/Klinker: Yüksek Emisyon Yoğunluğu, Kısıtlı Azaltım

Çimento üretimindeki proses emisyonları (kalsifikasyon) azaltılamaz. Türkiye'nin kömür/petkok ağırlıklı enerji kullanımı da CBAM yükünü artırıyor.

Risk Faktörleri:

• Proses emisyonları kaçınılmaz (yaklaşık 0,50-0,55 tCO2e/ton klinker)
• Alternatif yakıt kullanım oranı henüz sınırlı
• CCS teknolojisi yatırım maliyeti çok yüksek

Fırsatlar:

• Klinker içeriği düşük karma çimento ile birim emisyon azaltılabilir
• Yüksek AB iç çimento fiyatı CBAM maliyetinin yansıtılmasına olanak tanıyabilir

Çimento sektörüne özel CBAM analizi için tıklayın.

Gübre: Yüksek Risk, Acil Aksiyon Gereksinimi

Gübre sektörü, N2O emisyonlarının yüksek GWP değeri nedeniyle birim bazında en yüksek CBAM yüküyle karşılaşıyor. Türkiye'de doğalgaz bazlı amonyak üretiminin varlığı, bu riski daha da artırıyor.

Risk Faktörleri:

• N2O emisyonları varsayılan değerlerde çok yüksek
• Doğalgaz fiyat dalgalanmaları hem üretim hem de CBAM maliyetini etkiliyor

Fırsatlar:

• N2O katalitik azaltım yatırımı hızlı geri dönüş sağlayabilir
• Yeşil amonyak dönüşümünde Türkiye'nin güneş potansiyeli değerlendirilebilir

Gübre sektörüne özel CBAM analizi için tıklayın.

---

Türkiye'nin Rakipleriyle CBAM Maliyet Karşılaştırması

CBAM, Türkiye'nin rakip olduğu ülkelere göre farklı düzeylerde etki yaratıyor. Bu fark, Türkiye'nin rekabet pozisyonunu değiştirebilir.

Demir-Çelik Sektöründe Karşılaştırma

Ülke	Emisyon Yoğunluğu (tCO2e/ton)	CBAM Maliyeti (70 EUR baz)	Rekabet Etkisi
Türkiye (EAF)	0,4-0,8	28-56 EUR/ton	Orta yük
Ukrayna (entegre)	1,8-2,2	126-154 EUR/ton	Yüksek yük
Hindistan (entegre)	2,0-2,4	140-168 EUR/ton	Çok yüksek yük
Rusya (karma)	1,5-1,8	105-126 EUR/ton	Yüksek yük
AB iç üretim	0,9-1,5	ETS kapsamında	Rekabetçi dengeli

Bu karşılaştırma Türkiye'nin EAF yapısı sayesinde rakiplere kıyasla görece avantajlı olduğunu gösteriyor. Doğru stratejiyle bu avantaj korunabilir ve güçlendirilebilir.

---

Türkiye ETS'nin CBAM Üzerindeki Potansiyel Etkisi

Türkiye, 2026-2027 yılları için bir emisyon ticaret sistemi (ETS) kurulmasını planlamakta. Bu gelişme, Türk ihracatçılar için son derece kritik:

CBAM İndirim Mekanizması: Eğer Türkiye'de ulusal bir karbon fiyatlandırma mekanizması devreye girerse ve bu mekanizma AB tarafından tanınırsa, Türkiye'deki üreticiler ödedikleri karbon bedeli oranında CBAM yükümlülüğünden indirim alabilecek.

Senaryo Analizi:

Türkiye ETS Karbon Fiyatı	AB ETS Fiyatı	CBAM İndirimi	Net CBAM Yükü
0 EUR (ETS yok)	70 EUR	0%	Tam
20 EUR	70 EUR	29%	%71
40 EUR	70 EUR	57%	%43
70 EUR (AB ile eşit)	70 EUR	100%	Sıfır

Türkiye ETS'nin AB ETS fiyatına yakın bir karbon fiyatıyla işlev görmesi, Türk ihracatçılar üzerindeki CBAM yükünü teorik olarak sıfıra indirebilir. Bu nedenle Türkiye ETS'nin hızla ve gerçek anlamda işlevsel biçimde hayata geçirilmesi, sektörler tarafından yakından takip edilmeli.

---

Türk İhracatçılar İçin Önerilen Stratejik Yol Haritası

Aşama 1: Acil Önlemler (2026 Başı)

Emisyon Envanteri Çıkarma Her tesisin yıllık emisyon envanterini GHG Protokolü veya ISO 14064-1 standardına uygun şekilde hazırlayın. CBAM hesaplamalarının temelini bu envanter oluşturuyor.

ISO 14064 ve kurumsal sera gazı envanter yönetimi hakkında bilgi için tıklayın.

Varsayılan Değer Analizi Tesis bazında gerçek emisyon değerlerini hesaplayın ve CBAM Uygulama Tüzüğü'ndeki varsayılan değerlerle karşılaştırın. Gerçek değeriniz düşükse doğrulama yatırımı büyük getiri sağlar.

İzleme Planı Hazırlama Akredite doğrulama için tesis izleme planını oluşturun ve doğrulayıcıyla anlaşın.

Aşama 2: Optimizasyon (2026-2027)

Yenilenebilir Enerji Stratejisi Elektrik yoğun sektörlerde (EAF çelik, alüminyum) yenilenebilir enerji PPA anlaşması veya kendi üretim yatırımı yapın.

Tedarik Zinciri Optimizasyonu Girdilerin emisyon içeriklerini düşürmek için tedarikçi değerlendirmesi yapın. Düşük karbonlu hammadde temin etmek gömülü emisyonu azaltır.

CBAM Maliyet Şeffaflığı AB'deki alıcılara CBAM maliyetini açık ve belgeli biçimde aktarın. Rakiplerine kıyasla düşük karbon yoğunluğunuz bir pazarlama avantajına dönüştürülebilir.

Aşama 3: Dönüşüm (2027+)

Yeşil Üretim Yatırımları Uzun vadede düşük karbonlu üretim teknolojilerine geçiş; hidrojen bazlı süreçler, CCS, yenilenebilir enerji entegrasyonu.

CBAM Sonrası Rekabet Konumlandırması CBAM, AB'nin 2030 sonrası için daha da genişleyeceği öngörülen bir mekanizma. Bugün dönüşüm yapan firmalar yarının AB pazarında güçlü konumda olacak.

---

Türkiye'nin Politika Ajandası: SKDM Hazırlıkları

Türkiye Ticaret Bakanlığı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, CBAM'a Türkiye'nin uyumunu koordine etmek üzere çeşitli çalışmalar yürütmekte.

Öne çıkan politika gelişmeleri:

• Türkiye SKDM çalışma gruplarının aktif çalışması
• Sektör birlikleriyle koordineli bilgilendirme faaliyetleri
• Türkiye ETS tasarım çalışmaları
• AB-Türkiye iklim diyalogu

Bu süreçte Türk ihracatçıların hem ulusal düzeydeki politika gelişmelerini hem de AB'deki CBAM uygulama detaylarını yakından takip etmesi büyük önem taşıyor.

---

CBAM'ın Türkiye-AB Ticaret İlişkisine Olası Etkileri

CBAM'ın uzun vadede Türkiye-AB ticaret ilişkisini şekillendirmesi beklenen bazı senaryolar:

Senaryo 1: Hızlı Uyum ve Rekabet Avantajı Türk firmalar emisyonlarını hızla azaltır, Türkiye ETS devreye girer. Türkiye, yeşil çelik ve alüminyum üretiminde küresel bir merkez haline gelir.

Senaryo 2: Uyum Maliyeti ve Pazar Kaybı Geç uyum nedeniyle CBAM maliyeti rekabet gücünü aşındırır. Bazı AB alıcıları Türkiye'ye olan taleplerini AB içi veya daha düşük karbonlu tedarikçilere yönlendirir.

Senaryo 3: Piyasa Segmentasyonu Türkiye, düşük karbonlu ürünlerde AB'ye ihracat yaparken karbon yoğun ürünleri diğer pazarlara yönlendirir.

---

Sık Sorulan Sorular

CBAM Türkiye'nin AB ile olan Gümrük Birliği'ni etkiler mi? Türkiye ile AB arasında 1996'dan bu yana işletilen Gümrük Birliği, CBAM kapsamında özel bir muafiyet sağlamıyor. CBAM, gümrük vergisi değil karbon maliyeti düzenlemesi. Gümrük Birliği üyeliği CBAM yükümlülüğünü ortadan kaldırmıyor.

Küçük ölçekli Türk ihracatçılar da CBAM'a tabi mi? CBAM'da ihracat miktarına göre genel bir muafiyet yok. Ancak uygulama pratikte büyük ihracat hacmine sahip firmalar üzerinde daha yoğun denetim anlamına geliyor.

Türkiye'nin Avrupa Komisyonu'ndaki CBAM müzakereleri nasıl ilerliyor? Türkiye, CBAM'ın gümrük birliği ilkeleriyle çeliştiği görüşünü AB'ye taşımakta. Bu sürecin somut bir muafiyet veya özel düzenlemeyle sonuçlanması mevcut koşullarda güçlü bir olasılık değil.

CBAM Türkiye'deki hangi sektörü en fazla etkiliyor? Mutlak ihracat hacmi ve CBAM yükü açısından demir-çelik sektörü öne çıkıyor. Birim başına etki açısından ise gübre sektörü en kırılgan konumda.

---

Sonuç

CBAM, Türkiye'nin AB'ye ihracatını yapısal olarak dönüştürecek bir mekanizma. Kısa vadede ek maliyet anlamına gelse de uzun vadede doğru konumlandırılan firmalar için rekabet avantajı kaynağına dönüşme potansiyeli taşıyor. Türkiye ETS'nin hayata geçmesi, Türkiye'nin yenilenebilir enerji kapasitesinin artması ve firmaların emisyon azaltım yatırımları, CBAM'ın olumsuz etkilerini büyük ölçüde sınırlayabilir.

Firmanızın CBAM risk haritasını çıkarmak, sektöre özel maliyet analizi yapmak veya stratejik yol haritası oluşturmak için CarbonEmit uzman ekibiyle iletişime geçin.

İlgili CBAM Rehberleri

• CBAM (SKDM) Nedir?
• CBAM ile Karbon Kaçağını Önleme: Mekanizma ve Etkinlik
• CBAM Kapsam Genişlemesi: 2030'a Kadar Beklenen Değişiklikler
• Üçüncü Ülke Karbon Fiyatı CBAM'dan Nasıl Mahsup Edilir?
• CBAM ve AB ETS Bağlantısı: Detaylı Analiz

---

Bu makale, CBAM Tüzüğü (AB) 2023/956, TIM (Türkiye İhracatçılar Meclisi) sektör verileri, Eurostat dış ticaret istatistikleri ve Worldsteel/European Steel Association raporları esas alınarak hazırlanmıştır.