CBAM'ın Demir-Çelik Sektörüne Etkisi ve Uyum Stratejileri

February 22, 2026·6 dk okuma·CarbonEmit

Paylaş:

Demir-Çelik Sektörü ve CBAM: Neden Bu Kadar Kritik?

Demir-çelik, CBAM kapsamındaki en büyük ve en karmaşık sektördür. Hem Avrupa hem de küresel ölçekte en yüksek karbon emisyonuna sahip endüstriyel sektörlerden biri olan demir-çelik üretimi, CBAM tasarımının merkezinde yer alıyor. Türkiye ise AB'ye demir-çelik ihraç eden ülkeler arasında sürekli olarak ilk beşte yer alıyor.

Bu rehberde Türk demir-çelik firmalarını etkileyen CBAM yükümlülüklerini, gömülü emisyon hesaplama metodolojisini ve sektöre özgü uyum stratejilerini kapsamlı biçimde ele alıyoruz.

CBAM Kapsamındaki Demir-Çelik Ürünleri

CBAM kapsamındaki demir-çelik ürünleri, Birleşik Nomenclature (CN) kodlarıyla tanımlanmaktadır. Başlıca kapsam dahindeki ürün kategorileri şunlardır:

Ürün Kategorisi	CN Kodu Aralığı	Örnekler
Ham demir	7201	Pik demir, döküm demir
Ferro alaşımlar	7202	Ferro-mangan, ferro-krom, ferro-nikel
Demir/çelik yarı mamuller	7207	Kütük, slab, bloom
Yassı çelik ürünler	7208-7212	Rulo, levha, sac
Uzun çelik ürünler	7213-7217	Tel, çubuk, profil, ray
Paslanmaz çelik	7219-7220	Levha, şerit
Boru ve profiller	7306	Dikişli boru, yapısal profil

Kapsamlı CN kodu listesi için CBAM CN Kodları rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Türkiye'nin Demir-Çelik İhracatı ve CBAM Riski

Türkiye, AB'ye yılda yaklaşık 3-4 milyon ton çelik ürünü ihraç etmekte ve bu miktar, CBAM kapsamında büyük bir finansal yük anlamına gelmektedir. Türk çelik sektörünün CBAM'dan etkilenme boyutunu anlamak için birkaç temel veriyi incelemek gerekir:

Türkiye çelik kapasitesi: ~50 milyon ton/yıl (dünya 8. büyük üreticisi)
AB'ye çelik ihracatı: ~3-4 milyon ton/yıl
Ağırlıklı ürünler: İnşaat çeliği, tel çekme makinesi, levha, boru

Üretim Yöntemlerine Göre Emisyon Profili

Türk çelik sektörünün belirleyici özelliği, üretimin büyük bölümünün Elektrik Ark Fırını (EAF - Electric Arc Furnace) teknolojisiyle yapılmasıdır. Bu yapı, emisyon açısından önemli bir avantaj sağlar:

Üretim Yöntemi	Emisyon Yoğunluğu (tCO2e/ton çelik)	Türkiye'deki Pay
Yüksek Fırın + BOF (Entegre)	1,8-2,2	~%30
Elektrik Ark Fırını (EAF)	0,3-0,8	~%70

EAF teknolojisi hurda metal bazlı olduğundan çok daha az doğrudan emisyon üretir. Ancak elektrik tüketimi yüksek olduğundan dolaylı (Scope 2) emisyonlar önem kazanır. Türkiye'nin elektrik şebekesi hâlâ fosil yakıt ağırlıklı olduğundan dolaylı emisyonlar CBAM hesaplamalarında kritik bir değişken haline gelmektedir.

Gömülü Emisyon Hesaplaması: Demir-Çelik Sektörü Özelinde

CBAM kapsamında demir-çelik ürünleri için gömülü emisyon hesabı, ürünün türüne göre farklılık gösterir. Gömülü emisyon nedir sorusunun yanıtı ve genel hesaplama metodolojisi için tıklayın.

Doğrudan Gömülü Emisyonlar (Specific Embedded Emissions - SEE)

Doğrudan emisyonlar; fırınlardaki yakıt yanması, elektroliz süreçleri ve kimyasal reaksiyonlardan kaynaklanır. EAF tesislerinde bu değer görece düşük iken entegre tesislerde yüksek fırın + kok fırını emisyonları nedeniyle çok daha yüksektir.

Dolaylı Gömülü Emisyonlar

Çelik sektöründe elektrik tüketimi yüksek olduğundan dolaylı emisyonlar önemlidir. CBAM metodolojisinde belirli koşullar altında dolaylı emisyonlar da hesaba katılır.

EAF tesisi için basit hesaplama örneği:

Çelik üretimi: 100.000 ton/yıl
Doğrudan emisyon yoğunluğu: 0,15 tCO2e/ton (EAF, doğalgaz kullanımı)
Elektrik tüketimi: 550 kWh/ton
Türkiye şebeke emisyon faktörü: 0,47 tCO2e/MWh
Dolaylı emisyon yoğunluğu: 0,55 × 0,47 = 0,259 tCO2e/ton
Toplam gömülü emisyon: 0,15 + 0,259 = 0,409 tCO2e/ton

CBAM maliyeti (70 EUR/tCO2e baz alınarak):

100.000 ton × 0,409 tCO2e/ton × 70 EUR = 2.863.000 EUR/yıl

Gerçek veri ile varsayılan değer arasındaki farkı ve hangisini ne zaman kullanmanız gerektiğini öğrenmek için tıklayın.

Sektöre Özgü Zorluklar

1. Karmaşık Ürün Yapısı

Çelik ürünleri çok aşamalı bir üretim sürecinden geçer. CBAM hesaplamalarında her üretim aşamasının emisyonunu ayrı ayrı takip etmek gerekir. Kütükten levhaya, levhadan boruya dönüşen ürünlerin gömülü emisyon hesabı kümülatif yapıdadır.

2. Ön Madde Emisyonlarının Takibi

Hurda metal, demir cevheri, kok kömürü ve ferro-alaşımlar gibi girdilerin emisyon içerikleri de gömülü emisyon hesabına dahil edilebilir. Tedarik zinciri boyunca veri toplamak Türk firmaları için en büyük operasyonel zorluktur.

3. Dolaylı Emisyon Tedbirleri

CBAM kapsamında dolaylı emisyonların dahil edilmesi ürün kategorisine göre farklılık gösterir. Bu durum, EAF üreticileri için elektrik kökeninin kritik önem taşıdığı anlamına gelir.

Uyum Stratejileri: Türk Çelik Firmalarına Öneriler

Kısa Vadede (2026)

Gerçek Veri Yatırımı: Varsayılan değerler (default values) Türk EAF tesisleri için oldukça yüksek sektör ortalamalarını yansıtabilir. Tesis düzeyinde gerçek ölçüm sistemi kurmak, CBAM maliyetlerini önemli ölçüde azaltabilir. Gerçek veri toplama sürecinin nasıl işlediğini inceleyin.

İzleme Planı Hazırlamak: CBAM akredite doğrulayıcısının onayı için tesis düzeyinde izleme planı zorunludur.

Tedarikçi Emisyon Verisi Toplama: Satın alınan demir cevheri, hurda ve alaşımların emisyon içerikleri için tedarikçi veri sözleşmeleri oluşturun.

Orta Vadede (2026-2028)

Yenilenebilir Enerji PPA: EAF tesislerinde elektrik maliyeti zaten en büyük gider kalemlerinden biri. Yenilenebilir enerji PPA (Power Purchase Agreement) anlaşmaları hem enerji maliyetini hem de CBAM matrahını azaltır.

Hurda Oranını Artırmak: EAF tesislerinde yüksek kaliteli hurda kullanımı hem enerji tüketimini hem de dolaylı emisyonları azaltır.

Uzun Vadede (2028+)

Yeşil Çelik Dönüşümü: Hidrojen bazlı doğrudan indirgenmiş demir (DRI-H2) teknolojisi, çelik sektörünün net sıfır yolculuğundaki kritik teknoloji. AB'nin hedef 2035 sonrasını belirlediği bu teknolojiye erken yatırım, CBAM maliyetini sıfıra yaklaştırabilir.

Rekabet Analizi: Türkiye vs. Diğer Tedarikçi Ülkeler

Türkiye'nin başlıca rakipleri olan Ukrayna, Rusya, Hindistan ve Çin'in CBAM etkileri karşılaştırıldığında Türkiye'nin EAF ağırlıklı yapısı nedeniyle görece avantajlı konumda olduğu görülmektedir:

Ülke	Ağırlıklı Teknoloji	Tahmini Emisyon Yoğunluğu	CBAM Kırılganlığı
Türkiye	EAF (%70)	0,4-0,8 tCO2e/ton	Orta
Ukrayna	Entegre (%80+)	1,8-2,2 tCO2e/ton	Yüksek
Hindistan	Entegre (%55)	2,0-2,4 tCO2e/ton	Çok Yüksek
Çin	Entegre (%90+)	1,9-2,3 tCO2e/ton	Çok Yüksek

Bu tablo, Türk çelik sektörünün doğru stratejiyle CBAM karşısında rekabet avantajı koruyabileceğini gösteriyor. Ancak bu avantajın somut verilerle belgelenmesi ve doğrulatılması şart.

Sık Sorulan Sorular

Türkiye'den ihraç edilen demir-çelik ürünlerinin tamamı CBAM kapsamında mı? Hayır. Yalnızca CBAM eklerinde listelenen CN kodlarına sahip ürünler kapsama girer. Hammadde ve yarı mamul ürünler kapsama girerken bazı işlenmiş nihai ürünler hâlâ dışarıdadır. Güncel listeyi CN kodları rehberimizden inceleyebilirsiniz.

EAF tesisi CBAM'dan tamamen muaf mıdır? Hayır. EAF tesisleri de kapsama girer, ancak düşük doğrudan emisyon yoğunluğu nedeniyle CBAM maliyeti entegre tesislere kıyasla çok daha düşük olabilir.

Dolaylı emisyonlar (elektrik kaynaklı) her zaman hesaba dahil midir? Belirli ürün kategorileri için evet. Bu durum ürüne göre farklılık gösterir ve CBAM Uygulama Tüzüğü'ndeki ek listesiyle belirlenir.

Türkiye ETS devreye girerse CBAM maliyeti azalır mı? Evet. Türkiye'de ödenen karbon fiyatı, CBAM yükümlülüğünden mahsup edilebilecektir. Bu nedenle Türkiye ETS gelişmeleri çelik sektörü tarafından yakından takip edilmeli.

Sonuç

Türk demir-çelik sektörü, CBAM karşısında hem risk hem de fırsat taşıyan bir konumda. EAF ağırlıklı üretim yapısı görece avantaj sağlasa da doğrulanmış gerçek veri, güncel izleme planı ve stratejik emisyon azaltım yatırımları olmadan bu avantajdan tam anlamıyla yararlanmak mümkün değil.

Tesisinizdeki gömülü emisyon hesaplamalarını yapmak, CBAM maliyet simülasyonu hazırlamak veya doğrulama süreçlerinizi yönetmek için CarbonEmit uzman ekibiyle iletişime geçin.

Bu makale CBAM Tüzüğü (AB) 2023/956, Uygulama Tüzüğü (AB) 2023/1773 ve Worldsteel Association verileri esas alınarak hazırlanmıştır.