CBAM'ın Çimento Sektörüne Etkisi ve Hazırlık Rehberi

CBAM ve Çimento Sektörü: Proses Emisyonlarının Yükü

Çimento, CBAM kapsamındaki sektörler arasında en yüksek proses kaynaklı emisyon yoğunluğuna sahip olan alan. Demir-çelik veya alüminyumdan farklı olarak çimento üretiminde emisyonların büyük bölümü yakıt yanmasından değil, kireçtaşı kalsifikasyonundan, yani kimyasal reaksiyondan kaynaklanır. Bu yapısal özellik, çimento sektörünü CBAM açısından hem zorunlu hem de uyum sürecinde ayrıca ele alınması gereken bir alan haline getiriyor.

Türkiye, dünya çimento üretiminde sürekli olarak ilk on ülke arasında yer alıyor ve AB pazarına önemli miktarda klinker ve çimento ihraç ediyor. Bu ihracatın CBAM kapsamına girmesi, sektörün mali ve operasyonel gündemine yeni bir boyut ekliyor.

---

CBAM Kapsamındaki Çimento Ürünleri

CBAM tüzüğü çerçevesinde çimento sektöründe aşağıdaki ürünler kapsama dahildir:

Ürün	CN Kodu	Açıklama
Portland çimentosu	2523 21	Beyaz çimento dahil
Alüminyum oksit çimentosu	2523 30	Yüksek alüminalı çimento
Diğer hidrolik çimentolar	2523 90	Karma çimentolar
Klinker	2523 10	Çimento klinkeri

Özellikle klinker ihracatı CBAM açısından kritik. Klinker, çimentonun yarı mamul hali olup üretim sürecinin en emisyon yoğun aşamasını temsil eder. Bu nedenle klinker ihraç eden firmalar, en yüksek CBAM yüküyle karşılaşan üreticiler arasında yer alır.

Hangi ürünlerin CBAM kapsamında olduğunu CN kodları üzerinden inceleyin.

---

Çimento Üretiminde Emisyon Kaynakları

Çimento üretimindeki emisyon yapısı diğer sektörlerden önemli ölçüde farklıdır. Bu yapı CBAM hesaplamalarını da doğrudan şekillendirir.

1. Proses Emisyonları (Kalsifikasyon)

Çimento üretiminde kireçtaşı (CaCO3) fırında ısıtılarak sönmemiş kireç (CaO) ve CO2'ye ayrışır. Bu kimyasal reaksiyondan kaynaklanan CO2 emisyonları, herhangi bir yakıt kullanımından bağımsız olarak üretimin kendisinden kaynaklanır.

Kalsifikasyon reaksiyonu: CaCO3 → CaO + CO2

Bu proses emisyonları tipik olarak bir ton klinker üretiminde yaklaşık 0,50-0,55 ton CO2 açığa çıkarır. Üretim yöntemi veya verimliliğinden bağımsız, bu emisyonlardan tamamen kaçınmak mümkün değildir.

2. Yakıt Kaynaklı Emisyonlar

Döner fırının ısıtılması için kullanılan yakıtlardan (kömür, petkok, doğalgaz, alternatif yakıt) kaynaklanan emisyonlar, toplam emisyonun yaklaşık yüzde 35-40'ını oluşturur.

3. Elektrik Kaynaklı Dolaylı Emisyonlar

Öğütme ve diğer mekanik süreçler için kullanılan elektrikten kaynaklanan dolaylı emisyonlar, toplam emisyonun görece küçük bir bölümünü oluşturur ancak CBAM metodolojisinde belirli koşullar dahilinde dikkate alınır.

Çimento Sektörü Genel Emisyon Profili

Emisyon Kaynağı	Pay (%)	tCO2e/ton klinker
Kalsifikasyon (proses)	~60	0,50-0,55
Yakıt yanması	~35-38	0,28-0,35
Elektrik (dolaylı)	~3-5	0,02-0,05
Toplam	100	0,80-0,95

---

Türkiye Çimento Sektörü ve CBAM Riski

Türkiye çimento sektörü, yüksek kapasite kullanım oranı ve ihracat odaklı yapısıyla CBAM'dan en çok etkilenen sektörler arasında.

Türkiye çimento sektörü temel göstergeleri:

• Yıllık üretim kapasitesi: ~80 milyon ton (klinker dahil)
• AB'ye ihracat: Ağırlıklı olarak klinker ve çimento
• Enerji kaynağı: Büyük ölçüde kömür ve petkok, alternatif yakıt kullanımı giderek artıyor

Türkiye'nin AB'ye yaptığı klinker ihracatının CBAM kapsamında değerlendirilmesi, ihraç edilen her ton klinker için yaklaşık 56-67 EUR (70 EUR/tCO2e baz alındığında) ek maliyet anlamına gelebilir.

---

CBAM Metodolojisi: Çimento Sektörü Özelinde

Çimento sektörü için gömülü emisyon hesaplaması, CBAM Uygulama Tüzüğü'nde tanımlanan metodoloji çerçevesinde yürütülür. Temel yaklaşım şöyledir:

Klinker için Hesaplama

Klinker, çimentonun temel ön maddesi olduğundan çimento için gömülü emisyon hesabı klinker emisyonunu temel alır.

SEE_klinker = Proses Emisyonları + Yakıt Emisyonları + Elektrik Kaynaklı Emisyonlar

Klinker için varsayılan CBAM değeri yaklaşık 0,87 tCO2e/ton klinker olarak belirlenmiştir. Bu değer, sektör ortalamasına yakın olmakla birlikte modern ve verimli tesisler gerçek verilerle daha düşük değerler elde edebilir.

Çimento için Hesaplama

Çimento ürünleri için gömülü emisyon, klinker oranına dayalı olarak hesaplanır:

SEE_çimento = Klinker Oranı × SEE_klinker + Diğer İşlem Emisyonları

Gerçek veri ile varsayılan değerin ne zaman kullanılacağını öğrenmek için tıklayın.

---

Çimento Sektöründe CBAM Maliyetini Azaltma Stratejileri

Çimento sektöründeki proses emisyonlarını tamamen ortadan kaldırmak mümkün değil; ancak CBAM maliyetini optimize etmek için çeşitli stratejiler uygulanabilir.

Kısa Vadeli Stratejiler

Gerçek Veri Kullanımı Varsayılan değerler, sektörün yüksek emisyon yoğunluğunu baz alır. Modern, verimli ve alternatif yakıt kullanan tesisler gerçek ölçümlerle daha düşük değerler elde edebilir.

Gerçek veri toplama sürecinin nasıl işlediğini inceleyin.

Alternatif Yakıt Kullanımının Artırılması Petkok ve kömür yerine atık kaynaklı yakıt (RDF - Refuse Derived Fuel) veya biyokütle kullanımı, fosil kaynaklı yakıt emisyonlarını azaltır. Biyojenik CO2 emisyonları CBAM kapsamında farklı değerlendirilir.

Klinker Oranının Düşürülmesi Çimentoda klinker yerine uçucu kül, cüruf (GBFS), kireçtaşı tozu gibi mineral katkılar kullanmak, ton çimento başına düşen klinker oranını ve dolayısıyla gömülü emisyonu azaltır. Bu yaklaşım hem CBAM maliyetini düşürür hem de üretim maliyetini azaltabilir.

Orta Vadeli Stratejiler

Isı Geri Kazanım Sistemleri Döner fırından çıkan atık ısının elektrik üretimine dönüştürülmesi, tesisin elektrik tüketimini azaltır ve dolaylı emisyonları düşürür.

Yenilenebilir Enerji Entegrasyonu Tesis için güneş enerjisi veya rüzgar enerjisi kaynaklarından elektrik temini, dolaylı emisyon faktörünü önemli ölçüde azaltır.

Uzun Vadeli Stratejiler

Karbon Yakalama ve Depolama (CCS/CCUS) Proses emisyonlarını azaltmanın tek gerçekçi uzun vadeli çözümü olan CCS teknolojisi, çimento sektöründe çeşitli pilot projeler aşamasında. Ticari ölçekte uygulamalar 2030'lu yıllarda yaygınlaşması bekleniyor.

Yeşil Çimento Formülasyonları Kireçtaşı bazlı alüminyum silikat çimentolar (LC3) ve diğer yenilikçi bağlayıcılar, klinker kullanımını yüzde 50'ye varan oranda azaltabilir.

---

Doğrulama ve İzleme Planı: Çimento Sektörü Gereksinimleri

Çimento üreticileri için CBAM uyumu, doğrulanmış emisyon verisi sunma yükümlülüğünü içerir. Bu süreç şu adımları kapsar:

1. İzleme Planı: Fırın bazlı emisyon hesaplama metodolojisi, ölçüm noktaları, veri kalite prosedürleri
2. Sürekli Emisyon İzleme: Mümkün durumlarda baca gazı ölçüm sistemleri
3. Hesaplama Yöntemi: Klinker üretim miktarı ve emisyon faktörü bazlı hesaplama
4. Akredite Doğrulayıcı: Yıllık doğrulama raporu hazırlanması

CBAM doğrulama sürecinin nasıl işlediğini öğrenmek için tıklayın.

---

Rekabet Ortamı: Türkiye vs. Diğer Çimento İhracatçıları

Çimento piyasasında Türkiye'nin rakipleri ve CBAM etkileri:

Ülke	Tahmini Emisyon Yoğunluğu	CBAM Kırılganlık Puanı
Türkiye	0,82-0,90 tCO2e/ton çimento	Yüksek
Mısır	0,85-0,95 tCO2e/ton	Çok Yüksek
Fas	0,80-0,88 tCO2e/ton	Yüksek
AB Üretimi	0,70-0,80 tCO2e/ton	Düşük (kısmi muafiyet)

Türkiye'nin rakiplere kıyasla görece benzer bir emisyon profiline sahip olması, sektörde oluşan ek maliyetin kısmen AB'deki alıcılara yansıtılabilmesine olanak tanıyabilir. Ancak bu durum büyük ölçüde piyasa koşullarına bağlıdır.

---

Sık Sorulan Sorular

Çimento klinkeri ile çimento için CBAM hesabı aynı mı? Hayır. Klinker için gömülü emisyon doğrudan hesaplanırken, çimento için klinker içeriği üzerinden oransal hesaplama yapılır. Çimento içindeki klinker oranı ne kadar düşükse gömülü emisyon da o kadar düşük olur.

Proses emisyonlarını azaltmak mümkün mü? Kalsifikasyon reaksiyonundan kaynaklanan proses emisyonları, geleneksel üretim yönteminde tamamen önlenemez. Tek uzun vadeli çözüm CCS teknolojisidir.

Türkiye'den AB'ye klinker ihracatı CBAM kapsamında mı? Evet, klinker CBAM kapsamındaki ürünler listesinde yer almaktadır. Bu ihracat için gömülü emisyon beyan edilmeli ve gerekli sertifikalar temin edilmelidir.

Uçucu kül veya cüruf kullanan karma çimento CBAM'dan daha az etkilenir mi? Evet. Klinker içeriği düşük karma çimentolar, daha düşük gömülü emisyon değerine sahiptir ve bu durum CBAM maliyetini azaltır.

---

Sonuç

Çimento sektörü CBAM karşısında yapısal bir zorlukla yüzleşiyor: proses emisyonları kaçınılmaz. Ancak doğru veri, alternatif yakıt stratejisi ve klinker oranı optimizasyonuyla CBAM maliyeti önemli ölçüde kontrol altına alınabilir. Türk çimento üreticilerinin bu noktada harekete geçmesi, hem mali etkileri sınırlamak hem de AB pazarındaki rekabet gücünü korumak açısından kritik.

Çimento tesisinizdeki gömülü emisyon hesaplamalarını yapmak, izleme planı hazırlamak veya CBAM uyum sürecinizi yönetmek için CarbonEmit uzman ekibiyle iletişime geçin.

---

Bu makale, CBAM Tüzüğü (AB) 2023/956, CEMBUREAU sektör raporları ve IPCC 2006 Kılavuzları esas alınarak hazırlanmıştır.