Soğuk Zincir Lojistiğinde Emisyon Hesaplama: Kapsamlı Rehber

Soğuk Zincir Lojistiği ve Karbon Emisyonları

Soğuk zincir lojistiği, sıcaklık kontrollü ürünlerin (gıda, ilaç, kimyasal) üretimden tüketime kadar kesintisiz soğuk ortamda taşınması ve depolanması sürecidir. Bu süreç, standart lojistik operasyonlarına kıyasla 2-3 kat daha fazla enerji tüketir ve dolayısıyla daha yüksek karbon emisyonlarına neden olur.

Soğuk zincir emisyonları, yalnızca araç yakıt tüketimini değil, soğutma ünitesi enerji tüketimini ve soğutucu gaz kaçaklarını da kapsar. ISO 14083 standardı, bu karmaşık emisyon profilinin standart bir metodoloji ile hesaplanmasına çerçeve sunar.

---

Soğuk Zincir Emisyon Kaynakları

1. Araç Hareket Emisyonları (Çekiş)

Standart taşımacılık emisyonları ile aynı kaynaktan gelir:

• Motor yakıt tüketimi
• Araç ağırlığı (soğutma ekipmanı ek ağırlığı: 500-1500 kg)
• Rota ve trafik koşulları

2. Soğutma Ünitesi Emisyonları

Soğutma ünitelerinin enerji tüketiminden kaynaklanan emisyonlar:

Soğutma Sistemi	Enerji Kaynağı	Ek Yakıt Tüketimi
Araç motorundan bağımsız ünite	Dizel (ayrı motor)	2-4 L/saat
Araç motorundan bağımlı ünite	Araç motoru	%15-25 ek yakıt
Eutectic (ötektik) plaka	Elektrik (şarj)	Düşük operasyonel tüketim
Kriyojenik (CO2/N2)	Sıvı CO2 veya N2	CO2 emisyonu (CO2 sistemi)
Elektrikli soğutma	Batarya/şebeke	Şebeke emisyon faktörü

3. Soğutucu Gaz Kaçakları

Soğutucu gazlar (refrigerant) güçlü sera gazlarıdır. Kaçaklar önemli emisyon kaynağıdır:

Soğutucu Gaz	GWP (100 yıl)	Yasal Durum	Kullanım
R-404A	3.922	Kısıtlanıyor (F-Gas)	Yaygın, azalıyor
R-134a	1.430	Kısıtlanıyor	Yaygın
R-290 (propan)	3	Tercih edilen	Artıyor
R-744 (CO2)	1	Tercih edilen	Artıyor
R-717 (amonyak)	0	Tercih edilen (büyük sistemler)	Depolama
R-452A	2.140	Geçiş dönemi	Orta

Kaçak oranları ve emisyon etkisi:

Sistem Türü	Yıllık Kaçak Oranı	Dolum Miktarı (kg)	Yıllık Emisyon (R-404A ile)
Taşıma aracı	%15-30	3-8	1.765 - 9.415 kgCO2e
Depo (küçük)	%5-15	50-200	9.805 - 117.660 kgCO2e
Depo (büyük)	%10-20	500-2000	196.100 - 1.568.800 kgCO2e

4. Depo Soğutma Emisyonları

Soğuk depo operasyonlarından kaynaklanan emisyonlar:

Parametre	Donmuş Depo (-18/-25C)	Soğuk Depo (0/+4C)
Enerji tüketimi	40-80 kWh/m2/yıl	20-40 kWh/m2/yıl
Yalıtım kalınlığı	150-250 mm	80-150 mm
Kapı açılma kaybı	Yüksek	Orta
Buz çözme enerji	Yüksek	Düşük

---

Soğuk Zincir Emisyon Hesaplama Metodolojisi

ISO 14083 Çerçevesinde Hesaplama

Soğuk zincir emisyon hesaplaması standart taşımacılık hesaplamasına ek bileşenler içerir:

Toplam Emisyon = Çekiş Emisyonu + Soğutma Emisyonu + Soğutucu Gaz Kaçağı

Çekiş Emisyonu Hesaplaması

Karayolu taşımacılığı emisyon hesaplaması ile aynı yöntem, ancak ek ağırlık dikkate alınarak:

Çekiş Emisyonu = Mesafe x Yakıt Tüketim Oranı x Emisyon Faktörü

Soğutmalı araçlarda yakıt tüketimi, soğutma ekipmanı ağırlığı nedeniyle %3-8 daha yüksektir.

Soğutma Emisyonu Hesaplaması

Bağımsız dizel soğutma ünitesi için:

Soğutma Emisyonu = Çalışma Süresi (saat) x Yakıt Tüketimi (L/saat) x Emisyon Faktörü (kgCO2/L)

Örnek hesaplama:

• Çalışma süresi: 8 saat (tek yön teslimat turu)
• Yakıt tüketimi: 3 L/saat
• Emisyon faktörü: 2,67 kgCO2/L
• Soğutma emisyonu: 8 x 3 x 2,67 = 64,1 kgCO2

Soğutucu Gaz Kaçağı Emisyonu

Soğutucu Gaz Emisyonu = Kaçak Miktarı (kg/yıl) x GWP

Örnek hesaplama:

• Soğutucu: R-404A (GWP = 3.922)
• Dolum: 5 kg
• Yıllık kaçak oranı: %20
• Kaçak miktarı: 5 x 0,20 = 1 kg/yıl
• Soğutucu gaz emisyonu: 1 x 3.922 = 3.922 kgCO2e/yıl

Toplam Emisyon Örneği

Bir soğuk zincir taşımacılık operasyonunun yıllık emisyon dağılımı:

Kaynak	Emisyon (tCO2e/yıl)	Pay (%)
Araç çekiş (dizel)	85,0	58
Soğutma ünitesi (dizel)	32,0	22
Soğutucu gaz kaçağı	23,5	16
Depo soğutma (elektrik)	5,5	4
Toplam	146,0	100

---

Emisyon Azaltma Stratejileri

1. Soğutucu Gaz Dönüşümü

En hızlı ve etkili azaltım stratejisi, yüksek GWP'li soğutucu gazlardan düşük GWP'li alternatiflere geçiştir:

Dönüşüm	Emisyon Azaltımı	Teknik Zorluk
R-404A -> R-290 (propan)	%99,9 (GWP bazlı)	Orta (patlama riski yönetimi)
R-404A -> R-744 (CO2)	%99,97 (GWP bazlı)	Orta-yüksek (yüksek basınç)
R-134a -> R-290	%99,8 (GWP bazlı)	Orta
Kaçak onarımı	%50-80 (kaçak azaltma)	Düşük

2. Soğutma Teknolojisi Dönüşümü

Teknoloji	Emisyon Avantajı	Uygun Olduğu Alan
Ötektik plaka sistemi	Operasyonel emisyon yok (şarjda)	Şehir içi dağıtım
Elektrikli soğutma	Dizel soğutma ünitesi eliminasyonu	Tüm segmentler
Kriyojenik soğutma (N2)	Sıfır doğrudan emisyon	Özel uygulamalar
Güneş paneli destekli	Ek enerji kaynağı	Depo ve uzun yol

3. Depo Verimliliği

• LED aydınlatma: Isı yükünü ve enerji tüketimini azaltır
• Otomatik kapı sistemleri: Soğuk hava kaybını minimize eder
• Değişken hızlı kompresörler: Gerçek yüke göre enerji tüketimi
• Isı geri kazanımı: Kompresör atık ısısının kullanımı
• Yalıtım iyileştirme: Soğuk depo izolasyonunun güçlendirilmesi

4. Operasyonel İyileştirmeler

• Sıcaklık yönetimi optimizasyonu: Gereksiz düşük sıcaklıklardan kaçınma
• Ön soğutma planlaması: Yükleme öncesi ürün sıcaklığının hazırlanması
• Rota optimizasyonu: Teslimat sürelerinin kısaltılması
• Kapasite kullanımı: Soğutmalı araç doluluk oranının artırılması
• Multi-sıcaklık araçlar: Farklı sıcaklık gereksinimleri için bölmeli araçlar

---

Sektörel Uygulamalar

Gıda Perakende

• Süpermarket tedarik zinciri soğuk zincir optimizasyonu
• Mağaza soğutma sistemlerinde doğal soğutucu gazlara geçiş
• Merkezi dağıtım ile teslimat turlarının konsolidasyonu

İlaç Lojistiği

• GDP (Good Distribution Practice) uyumlu sıcaklık yönetimi
• Pasif soğutma çözümleri (termal kutular)
• IoT tabanlı sıcaklık izleme ve sapma yönetimi

Hızlı Tüketim Ürünleri (FMCG)

• Multimodal taşımacılık ile soğuk zincir entegrasyonu
• Reefer konteyner verimliliği (deniz taşımacılığı)
• Mevsimsel talep dalgalanmalarına göre kapasite yönetimi

---

Düzenleyici Çerçeve

AB F-Gas Düzenlemesi

AB Florlu Gazlar Düzenlemesi, yüksek GWP'li soğutucu gazların kullanımını aşamalı olarak kısıtlamaktadır:

Yıl	Kısıtlama
2025	GWP > 2.500 servis yasakları
2027	GWP > 150 yeni sistemlerde sınırlama
2030	Toplam HFC kotası %79 azaltma
2050	Neredeyse tam elimine

Türkiye Perspektifi

• Kigali Değişikliği kapsamında HFC azaltım taahhütleri
• F-Gas düzenlemelerinin uyumlaştırılması süreci
• CBAM ve AB ticaret ilişkileri kapsamında uyum baskısı

---

Raporlama

Soğuk Zincir Emisyon Raporlaması

Soğuk zincir emisyonlarının Scope 1-2-3 sınıflandırması:

Emisyon Kaynağı	Scope	Açıklama
Araç yakıtı (kendi filosu)	Scope 1	Doğrudan yakıt yanması
Soğutma ünitesi yakıtı	Scope 1	Doğrudan yakıt yanması
Soğutucu gaz kaçağı	Scope 1	Doğrudan fugitive emisyon
Depo elektriği	Scope 2	Satın alınan elektrik
Üçüncü taraf taşımacılık	Scope 3	Dolaylı taşımacılık

---

Sonuç

Soğuk zincir lojistiğinde emisyon hesaplama, standart taşımacılık emisyonlarına ek olarak soğutma enerjisi ve soğutucu gaz kaçaklarını da kapsaması nedeniyle karmaşık bir süreçtir. Ancak bu karmaşıklık, aynı zamanda önemli azaltım fırsatları barındırmaktadır. Soğutucu gaz dönüşümü tek başına toplam emisyonlarda %15-25 azaltım sağlayabilir.

ISO 14083 çerçevesi ve karbon ayak izi hesaplama yöntemleri ile entegre bir yaklaşım, soğuk zincir lojistiğinin karbon performansının bütünsel olarak yönetilmesini sağlar.

---

CarbonEmit ile Soğuk Zincir Emisyon Danışmanlığı

Soğuk zincir lojistiğinizde emisyon hesaplama, soğutucu gaz yönetimi ve azaltım stratejileri konusunda profesyonel destek almak için CarbonEmit ile iletişime geçin. ISO 14083 uyumlu soğuk zincir emisyon danışmanlığı için carbonemit.com adresini ziyaret edin.