Hava Taşımacılığında Karbon Ayak İzi: ISO 14083 Hesaplama Rehberi

Hava Taşımacılığının Emisyon Profili

Havacılık sektörü küresel CO₂ emisyonlarının %2-3'ünü üretir. Hava taşımacılığı, birim yük başına en yüksek emisyona sahip taşımacılık modudur — karayolunun 10 katı, denizyolunun 50-100 katı.

Hava taşımacılık emisyonları iki kategoride değerlendirilir:

• Yolcu taşımacılığı: Koltuk-km bazlı
• Kargo taşımacılığı: Ton-km bazlı
• Belly cargo: Yolcu uçağı alt kargo bölmesi — tahsis gerektirir

---

ISO 14083 ile Hava Emisyon Hesaplama

Yakıt Bazlı Hesaplama

Emisyon (kgCO₂) = Yakıt tüketimi (kg) × Emisyon faktörü (kgCO₂/kg yakıt)

Jet A-1 emisyon faktörü: 3,16 kgCO₂/kg yakıt (TTW)

Mesafe Bazlı Hesaplama

Emisyon (kgCO₂e) = Mesafe (km) × Yük (ton) × Emisyon yoğunluğu (kgCO₂e/tkm)

Hava Kargo Emisyon Yoğunlukları:

Uçak Tipi	Menzil	gCO₂e/tkm (kargo)
Geniş gövde kargo (B777F)	Uzun	500-700
Dar gövde kargo (B737F)	Kısa-orta	700-1.000
Belly cargo (geniş gövde)	Uzun	300-500
Belly cargo (dar gövde)	Kısa	500-800

Belly Cargo Tahsisi

Yolcu uçağının alt bölmesinde taşınan kargo için emisyon tahsisi gerekir. ISO 14083 kütle bazlı tahsisi önerir:

Kargo emisyonu = Toplam uçuş emisyonu × (Kargo kütlesi / Toplam yük kütlesi)

Toplam yük = Yolcu kütlesi (standart 100 kg/yolcu + bagaj) + Kargo kütlesi

---

CORSIA: Uluslararası Havacılık Karbon Dengeleme Sistemi

CORSIA (Carbon Offsetting and Reduction Scheme for International Aviation), ICAO tarafından geliştirilen uluslararası havacılık emisyon dengeleme programıdır.

Aşamalı Uygulama

• Pilot dönem (2024-2026): Gönüllü katılım
• Birinci aşama (2027-2035): Gönüllü (geniş katılımlı)
• İkinci aşama (2036+): Zorunlu (istisnalar hariç)

Mekanizma

• 2019 emisyon seviyesi baz yıl olarak belirlenir
• Baz yılı aşan emisyonlar ofset veya SAF ile dengelenir
• Uygun emisyon birimleri: CORSIA onaylı karbon kredileri

---

SAF: Sürdürülebilir Havacılık Yakıtı

SAF (Sustainable Aviation Fuel), fosil jet yakıtına alternatif olarak üretilen düşük karbonlu havacılık yakıtıdır.

SAF Türleri

SAF Türü	Hammadde	CO₂ Azaltımı	Olgunluk
HEFA	Kullanılmış yemeklik yağ	%50-80	Ticari
Fischer-Tropsch	Biyokütle, atık	%50-90	Pilot
ATJ (Alcohol-to-Jet)	Etanol, izobütanol	%40-70	Geliştirme
e-SAF (Power-to-Liquid)	Yeşil H₂ + CO₂	%80-100	Erken aşama

AB ReFuelEU Aviation

AB, havacılıkta SAF kullanımını zorunlu kılmaktadır:

• 2025: %2 SAF karışım zorunluluğu
• 2030: %6 (en az %1,2 sentetik)
• 2035: %20
• 2050: %70 (en az %35 sentetik)

---

Non-CO₂ Etkileri

Havacılığın iklim etkisi CO₂ ile sınırlı değildir. Yüksek irtifada yapılan emisyonların ek etkileri:

• Kontreyller (contrails): Buzlu bulut izleri → ısınma etkisi
• NOx emisyonları: Ozon oluşumu (ısınma) + metan bozunumu (soğuma)
• Su buharı: Yüksek irtifada sera etkisi
• Aerosol partikül: Karmaşık iklim etkisi

Bu non-CO₂ etkiler, CO₂ etkisinin 1,5-4 katı kadar ek ısınmaya yol açabilir. Bu çarpan RFI (Radiative Forcing Index) olarak ifade edilir.

ISO 14083, non-CO₂ etkilerin raporlanmasını opsiyonel olarak destekler.

---

Emisyon Azaltım Stratejileri

Operasyonel

• Optimum uçuş rotası ve irtifa seçimi
• Sürekli alçalma yaklaşımı (CDA)
• Tek motor taksileme
• Uçuş planlama optimizasyonu (yakıt yükü)

Teknolojik

• Yeni nesil motorlar (%15-25 verimlilik artışı)
• Hafif malzeme kullanımı (karbon fiber)
• Aerodinamik iyileştirmeler
• Hibrit-elektrik itme (kısa mesafe, gelecek)

Yakıt Geçişi

• SAF karışım oranı artırma
• e-SAF (sentetik yakıt) geçişi
• Uzun vadede hidrojen (yeni uçak tasarımı gerekli)

Talep Yönetimi

• Hava kargo yerine tren/deniz tercihi (mümkün olduğunda)
• Video konferans ile iş seyahati azaltma
• Yakın kaynak tedariki

---

Sık Yapılan Hatalar

1. Belly cargo tahsisini yapmamak: Yolcu uçağı alt kargosunun emisyonu ayrı hesaplanmalı
2. Non-CO₂ etkileri tamamen göz ardı etmek: En azından belirtilmeli
3. SAF'ı sıfır emisyonlu saymak: SAF WTW emisyonu sıfır değildir, %50-100 azaltım sağlar
4. Kısa ve uzun mesafe uçuşları eşit tutmak: Kısa mesafede birim emisyon çok daha yüksek
5. Uçak tipini dikkate almamak: Geniş ve dar gövde arasında önemli fark var

---

Sonuç

Hava taşımacılığı, en yüksek birim emisyona sahip moddur. ISO 14083, bu emisyonların standart biçimde hesaplanmasını sağlar.

Kısa vadede operasyonel optimizasyon ve SAF karışımı, uzun vadede yeni itme teknolojileri ve e-SAF geçişi sektörün dekarbonizasyon yolu olacaktır.

---

İlgili Yazılar

• ISO 14083 Nedir? Taşımacılık Karbon Ayak İzi
• Deniz Taşımacılığında Karbon Ayak İzi
• ISO 14083 ile Karayolu Taşımacılığında Emisyon
• Karbon Kredisi ve Gönüllü Karbon Piyasası

---

Hava Kargo Karbon Yönetiminde CarbonEmit

• Hava Taşımacılığı Scope 3 Emisyon Takibi — Belly cargo tahsisi dahil hava kargo emisyonlarınızı ISO 14083 ve CORSIA uyumlu metodolojilerle hesaplayın; CSRD Scope 3 Kategori 4 ve 9 raporlamasına entegre edin.
• Yüksek Karbonlu Taşıma Modları İçin Ürün CFP — Hava kargonun 500-1.000 gCO₂e/tkm değerleriyle ürün karbon ayak izine etkisini ölçün; karayolu veya deniz alternatiflerine geçişin CFP tasarrufu senaryolarını simüle edin.
• Tedarik Zinciri Emisyon ve CBAM Beyan Yazılımı — Hava kargo ile AB'ye gönderilen ürünlerin gömülü emisyon verilerini CBAM raporlama gereksinimleriyle uyumlu biçimde yönetin.