Multimodal Taşımacılıkta Emisyon Optimizasyonu: ISO 14083 Rehberi

January 25, 2026·5 dk okuma·CarbonEmit

ISO 14083 Multimodal Taşımacılık Lojistik Emisyon Tedarik Zinciri

Paylaş:

Multimodal Taşımacılık Nedir?

Multimodal taşımacılık, bir yükün kaynaktan varış noktasına birden fazla taşımacılık modunun (karayolu, demiryolu, denizyolu, havayolu) birlikte kullanılarak taşınmasıdır.

Intermodal taşımacılık ise aynı taşıma birimi (konteyner, swap body) içinde yükün aktarılması anlamına gelir — yük modlar arasında geçerken açılmaz.

ISO 14083, multimodal taşımacılık zincirlerinin toplam emisyonunun hesaplanması için bütüncül çerçeve sunar.

Modal Emisyon Karşılaştırması

Mod	Emisyon Yoğunluğu (gCO₂e/tkm)	Hız	Kapasite	Esneklik
Denizyolu (konteyner)	5-15	Düşük	Çok yüksek	Düşük
Demiryolu	5-25	Orta	Yüksek	Orta
İç su yolu	15-35	Düşük	Yüksek	Düşük
Karayolu	50-120	Yüksek	Düşük	Çok yüksek
Havayolu (kargo)	500-1000+	Çok yüksek	Düşük	Yüksek

Bu tablo, modal shift'in emisyon azaltım potansiyelini açıkça gösterir: karayolundan demiryoluna geçiş %60-80 emisyon azaltımı sağlayabilir.

ISO 14083 ile Multimodal Hesaplama

Taşımacılık Zinciri Yaklaşımı

ISO 14083, multimodal bir taşımacılık zincirini aşağıdaki bileşenlere ayırır:

Taşımacılık bacakları (transport legs): Her mod için ayrı hesaplama
Aktarma noktaları (hubs/terminals): Liman, terminal, depo emisyonları
Boşta bekleme: Araç/konteyner bekleme süreleri
Toplam zincir emisyonu: Tüm bileşenlerin toplamı

Toplam emisyon = Σ (Bacak emisyonları) + Σ (Aktarma emisyonları)

Aktarma Noktası Emisyonları

Genellikle göz ardı edilen ancak önemli bir bileşen:

Aktarma Noktası	Tipik Emisyon	Kaynak
Konteyner limanı	5-15 kgCO₂e/TEU	Vinç, stacker, taşıma
Demiryolu terminali	2-8 kgCO₂e/konteyner	Vinç, manevra lokomotifi
Dağıtım deposu	3-10 kgCO₂e/ton	Forklift, aydınlatma, klima
Havalimanı kargo	5-20 kgCO₂e/ton	ULD handling, depolama

Modal Shift Stratejileri

Karayolu → Demiryolu

En yüksek potansiyel: %60-80 emisyon azaltımı
Uygun yük tipleri: Konteyner, bulk, sıvı
Mesafe eşiği: >300-500 km'de ekonomik olarak da avantajlı
Zorluklar: Son mil bağlantısı, esneklik kaybı, altyapı gereksinimleri

Karayolu → Denizyolu (Kısa Mesafe)

Short sea shipping ile kıyı taşımacılığı
Akdeniz ve Karadeniz hattında potansiyel
Ro-Ro hizmetleri ile kamyon + gemi kombinasyonu

Havayolu → Karayolu/Demiryolu

Aciliyet gerektirmeyen kargolarda mod değişimi
Avrupa içi hava kargonun %30-40'ı karayolu/demiryoluna kaydırılabilir
Çok yüksek emisyon azaltımı potansiyeli (%80-95)

Senaryo Analizi: İstanbul → Hamburg

Bir konteyner yükün (20 ton) farklı rota seçenekleriyle taşınması:

Senaryo	Rota	Emisyon (kgCO₂e)	Süre
Sadece karayolu	İstanbul → Hamburg (TIR)	1.800	3-4 gün
Deniz + karayolu	İstanbul → Hamburg (gemi + TIR)	350	12-15 gün
Demiryolu + karayolu	İstanbul → Hamburg (tren + TIR)	450	7-10 gün
Sadece havayolu	İstanbul → Hamburg (kargo)	14.000	1 gün

Bu karşılaştırma, modal seçimin emisyon üzerindeki dramatik etkisini gösterir.

Tedarik Zinciri Dekarbonizasyonu

Adım 1: Lojistik Emisyon Haritası

Mevcut taşımacılık zincirinin tüm bacaklarının emisyonunu ISO 14083 ile hesaplayın. Hotspot'ları tespit edin.

Adım 2: Modal Shift Fırsatları

Her rota için alternatif modları değerlendirin. Emisyon, maliyet ve transit süre dengesini analiz edin.

Adım 3: Operasyonel Optimizasyon

Konsolidasyon ile doluluk artırma
Rota optimizasyonu
Tedarikçi lokasyonu değerlendirmesi (nearshoring)

Adım 4: Yakıt Geçişi

Lojistik hizmet sağlayıcılardan düşük karbonlu yakıt kullanımı talep edin
SAF, biyodizel ve elektrikli araç tercih programları

Adım 5: İzleme ve Raporlama

Yıllık lojistik emisyon takibi
Tedarikçi performans değerlendirmesi
CSRD Scope 3 raporlamasına entegrasyon

CSRD gereksinimleri: CSRD Nedir? Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama

CountEmissions EU

AB, taşımacılık emisyonlarının standart biçimde hesaplanması ve paylaşılması için CountEmissions EU girişimini başlatmıştır:

ISO 14083'ü referans standart olarak benimser
Taşımacılık hizmet sağlayıcılarının emisyon verisi paylaşmasını teşvik eder
Gelecekte zorunlu hale gelmesi beklenmektedir
CSRD ve müşteri talepleriyle uyumlu

Sık Yapılan Hatalar

Aktarma noktası emisyonlarını atlamak: Liman, terminal emisyonları dahil edilmeli
Modal karşılaştırmada farklı kapsam kullanmak: Tüm modlar için WTW veya TTW tutarlı olmalı
Boş konteyner taşımacılığını ihmal etmek: Boş konteyner repositioning önemli emisyon kaynağı
Sadece emisyona odaklanmak: Maliyet, süre ve güvenilirlik dengesi kurulmalı
Son mil etkisini hafife almak: Son mil dağıtımı birim emisyonu önemli ölçüde artırabilir

Sonuç

Multimodal taşımacılık, lojistik emisyon azaltımının en etkili stratejilerinden biridir. ISO 14083, farklı modların ve kombinasyonların emisyonlarının tutarlı biçimde hesaplanmasını sağlar.

Firmalar için anahtar mesaj: Taşımacılık zincirini bütüncül değerlendirin, modal shift fırsatlarını sistematik analiz edin ve CSRD Scope 3 raporlaması için ISO 14083 temelli altyapı kurun.

İlgili Yazılar

Çok Modlu Taşımacılık Emisyonlarında Modal Shift Analizi

Taşımacılık Zinciri Scope 3 Emisyon Optimizasyonu — Karayolu, demiryolu, deniz ve hava kombinasyonlarında toplam zincir emisyonunu bacak bacak hesaplayın; modal shift senaryolarının Scope 3 envanterinize etkisini karşılaştırmalı analiz edin.
Multimodal Lojistik İçin Ürün Karbon Ayak İzi — Ürünün kaynaktan tüketiciye tüm taşıma ve aktarma noktası emisyonlarını ISO 14083 uyumlu metodoloji ile ürün CFP modeline dahil edin; düşük karbonlu lojistik alternatiflerin ürün etiket değerine etkisini görün.
CBAM Çok Modlu Tedarik Zinciri Raporlama Platformu — Farklı taşıma modlarındaki tedarikçi verilerini tek noktada birleştirerek AB'ye ihracat ürünlerinizin CBAM beyanlarını ve gömülü emisyon raporlarını hazırlayın.