Elektrikli Araç Filosuna Geçiş: Emisyon ve Maliyet Analizi

Filo Elektrifikasyonu: Neden Şimdi?

Elektrikli araçlara (EV) geçiş, taşımacılık sektörünün dekarbonizasyonunda en etkili stratejilerden biri haline gelmiştir. Batarya maliyetlerindeki düşüş, araç menzillerindeki artış ve artan düzenleyici baskılar, filo elektrifikasyonunu hem çevresel hem de ekonomik açıdan cazip kılmaktadır.

ISO 14083 standardı, elektrikli araçlar dahil tüm araç teknolojilerinde emisyon hesaplamasının standartlaşmasını sağlar. Bu rehberde, filo elektrifikasyonu sürecinin emisyon, maliyet ve operasyonel boyutlarını kapsamlı olarak inceliyoruz.

---

Elektrikli Araçların Emisyon Profili

Tank-to-Wheel (TTW) vs Well-to-Wheel (WTW)

Elektrikli araçlar kullanım aşamasında sıfır doğrudan emisyon (TTW = 0) üretir. Ancak elektrik üretim kaynağına bağlı olarak dolaylı emisyonlar (WTW) değişkenlik gösterir:

Ülke/Bölge	Şebeke Emisyon Faktörü (gCO2/kWh)	EV Emisyonu (gCO2/km)	Dizel Eşdeğeri (%)
Türkiye	~400	60-80	25-35
Almanya	~350	50-70	22-30
Fransa	~55	8-11	4-5
Norveç	~10	1,5-2	<1
Polonya	~700	100-140	45-60
ABD (ortalama)	~380	55-75	25-32

Tüm değerler hafif ticari araç bazındadır. Enerji tüketimi: 15-20 kWh/100km varsayımı.

Yaşam Döngüsü Emisyon Karşılaştırması

Araç ve batarya üretimi dahil yaşam döngüsü perspektifi:

Aşama	Dizel Van	Elektrikli Van	Fark
Üretim	8-12 tCO2e	12-18 tCO2e	EV %50-80 yüksek
Kullanım (200.000 km, TR)	35-45 tCO2e	12-16 tCO2e	EV %55-70 düşük
Yaşam sonu	1-2 tCO2e	2-4 tCO2e	EV daha yüksek
Toplam	44-59 tCO2e	26-38 tCO2e	EV %35-55 düşük

Türkiye'nin mevcut şebeke emisyon faktörü ile bile elektrikli araçlar yaşam döngüsü boyunca dizel araçlara göre önemli ölçüde düşük emisyona sahiptir. Yenilenebilir enerji payı arttıkça bu fark daha da büyüyecektir.

---

Araç Segmentlerine Göre Elektrifikasyon

Hafif Ticari Araçlar (Van/Panelvan)

Parametre	Durum
Teknoloji olgunluğu	Yüksek
Mevcut modeller	15+ model (e-Vito, e-Crafter, e-Transit vb.)
Menzil	150-350 km
Şarj süresi	30 dk - 8 saat (şarj tipine göre)
Uygunluk	Son mil teslimat, şehir içi dağıtım

Orta Ticari Araçlar (7,5-16 ton)

Parametre	Durum
Teknoloji olgunluğu	Gelişmekte
Mevcut modeller	5-10 model
Menzil	150-300 km
Uygunluk	Bölgesel dağıtım, şehirler arası kısa mesafe

Ağır Ticari Araçlar (TIR, 40+ ton)

Parametre	Durum
Teknoloji olgunluğu	Erken aşama
Mevcut modeller	Sınırlı (eActros, Volvo FH Electric, Tesla Semi)
Menzil	200-500 km
Uygunluk	Bölgesel taşımacılık, sabit güzergahlar

---

Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO) Analizi

TCO Bileşenleri

Maliyet Kalemi	Dizel Van	Elektrikli Van	Not
Satın alma	100 (referans)	140-170	Batarya maliyeti
Yakıt/enerji	100 (referans)	30-50	Elektrik vs dizel
Bakım	100 (referans)	50-70	Daha az hareketli parça
Sigorta	100 (referans)	110-130	Henüz yüksek
Vergi/teşvik	100 (referans)	50-80	Teşviklere bağlı
İkinci el değer	100 (referans)	80-120	Belirsiz (batarya)

TCO Eşitlenme Noktası

Farklı kullanım senaryolarına göre TCO eşitlenme noktası:

Senaryo	Eşitlenme (yıl)	Eşitlenme (km)
Yüksek km (60.000+ km/yıl)	2-3 yıl	120.000-180.000 km
Orta km (30.000-60.000 km/yıl)	3-5 yıl	120.000-250.000 km
Düşük km (<30.000 km/yıl)	5-7 yıl	150.000-210.000 km

Yüksek günlük kilometre yapan ve depoya dönen filolar (son mil teslimat, şehir içi dağıtım), TCO açısından en erken fayda sağlayan segmenttir.

---

Şarj Altyapısı Planlaması

Şarj Stratejileri

Strateji	Şarj Türü	Güç	Süre	Uygunluk
Depo şarjı (gece)	AC Level 2	7-22 kW	6-10 saat	Depoya dönen filolar
Depo hızlı şarj	DC	50-150 kW	30-90 dk	Çok vardiyalı operasyon
Güzergah hızlı şarj	DC	150-350 kW	15-45 dk	Uzun mesafe, şehirler arası
Fırsat şarjı	DC	50-150 kW	15-30 dk	Yükleme/boşaltma sırasında

Altyapı Yatırımı

Bileşen	Yaklaşık Maliyet	Not
AC şarj istasyonu (22 kW)	5.000-15.000 USD	Depo şarjı için
DC hızlı şarj (50 kW)	25.000-50.000 USD	Ara şarj
DC ultra hızlı (150+ kW)	75.000-200.000 USD	Ağır araçlar
Elektrik altyapısı upgrade	Değişken	Trafo, kablo
Enerji yönetim sistemi	5.000-20.000 USD	Akıllı şarj yönetimi

Akıllı Şarj Yönetimi

• Pik kayma (peak shaving): Yüksek tarife saatlerinde şarjdan kaçınma
• Yük dengeleme: Şarj yükünün eşit dağılımı
• Güneş enerjisi entegrasyonu: Öz tüketim ile maliyet azaltma
• V2G (Vehicle-to-Grid): Şebekeye geri enerji satışı potansiyeli

---

Emisyon Hesaplama: ISO 14083 Perspektifi

Elektrikli Araç Emisyon Hesaplaması

ISO 14083 standardı kapsamında elektrikli araç emisyon hesaplaması:

Formül:

WTW Emisyon (gCO2e/km) = Enerji Tüketimi (kWh/km) x Şebeke Emisyon Faktörü (gCO2/kWh)

Enerji tüketim faktörleri:

Faktör	Etki	Açıklama
Araç ağırlığı	+%2-3 per 100 kg	Yük ve araç kütlesi
Hız	+%15-25 > 80km/s	Aerodinamik direnç
Sıcaklık	+%15-30 (kış)	Isıtma/soğutma ve batarya
Topografya	Değişken	Rejeneratif frenleme ile telafi
Sürücü davranışı	+/-%10-20	Eko-sürücülük etkisi

Şebeke Emisyon Faktörü Seçimi

ISO 14064 ve ISO 14083 uyumlu emisyon faktörü seçimi:

Yaklaşım	Açıklama	Uygunluk
Ortalama şebeke	Ulusal/bölgesel ortalama	Genel hesaplama
Marjinal şebeke	Son eklenen kapasite	Etki değerlendirmesi
Lokasyon bazlı	Bölgesel grid faktörü	Scope 2 lokasyon bazlı
Pazar bazlı	Yeşil enerji sertifikası	Scope 2 pazar bazlı
Saatlik	Saatlik şebeke karışımı	En hassas hesaplama

Hesaplama Örneği

Senaryo: 50 araçlık teslimat filosunun elektrifikasyonu

Mevcut durum (dizel):

• 50 dizel van, ortalama 10 L/100km
• Yıllık 40.000 km/araç
• Toplam yakıt: 50 x 40.000 x 10/100 = 200.000 L/yıl
• CO2 emisyonu: 200.000 x 2,67 = 534 tCO2/yıl

Elektrikli senaryo:

• 50 elektrikli van, ortalama 20 kWh/100km
• Yıllık 40.000 km/araç
• Toplam enerji: 50 x 40.000 x 20/100 = 400.000 kWh/yıl
• CO2 emisyonu (TR şebekesi, 400 gCO2/kWh): 400.000 x 400/1.000.000 = 160 tCO2/yıl
• Azaltım: 374 tCO2/yıl (%70)

Yenilenebilir enerji ile:

• Depo çatısı güneş paneli (200 kWp, ~300.000 kWh/yıl)
• Şebeke tüketimi: 100.000 kWh/yıl
• CO2 emisyonu: 100.000 x 400/1.000.000 = 40 tCO2/yıl
• Toplam azaltım: 494 tCO2/yıl (%93)

---

Geçiş Stratejisi ve Yol Haritası

Aşamalı Geçiş Modeli

Aşama	Zaman	Kapsam	Hedef
Pilot	0-12 ay	5-10 araç	Öğrenme ve doğrulama
Genişleme	12-36 ay	Filo %20-30	TCO optimizasyonu
Ölçekleme	36-60 ay	Filo %50-70	Tam operasyonel entegrasyon
Tam geçiş	60-96 ay	Filo %90-100	Net sıfır hedefe yaklaşma

Pilot Aşama Kontrol Listesi

1. En uygun rota ve operasyon segmentinin seçimi
2. Araç menzil ve kapasite gereksinimlerinin analizi
3. Şarj altyapısı planlama ve kurulum
4. Sürücü eğitim programı
5. Veri toplama ve performans izleme altyapısı
6. Pilot sonuçlarının değerlendirilmesi ve ölçekleme kararı

Risk Yönetimi

Risk	Azaltım Stratejisi
Menzil yetersizliği	Rota analizi, fırsat şarjı, yedek araç
Şarj altyapısı arızası	Yedek şarj noktaları, bakım sözleşmesi
Batarya degradasyonu	Garanti, doğru şarj yönetimi, izleme
Soğuk hava performansı	Ön koşullama, kış planlaması
İkinci el değer belirsizliği	Leasing modeli, batarya garanti

---

Alternatif Teknolojiler

Hidrojen Yakıt Hücresi Araçlar

Parametre	Değer
Menzil	400-800 km
Doldurma süresi	10-15 dakika
Teknoloji olgunluğu	Erken aşama
Altyapı	Çok sınırlı
Maliyet	Yüksek
Uygunluk	Uzun mesafe ağır taşımacılık

Biyoyakıtlar ve Sentetik Yakıtlar

Yakıt	Emisyon Azaltımı	Altyapı Gereksinimleri
HVO (hidrotreated vegetable oil)	%50-90	Mevcut dizel altyapısı
Biyodizel (B100)	%50-80	Minimal modifikasyon
E-dizel (sentetik)	%70-95	Mevcut altyapı
Bio-CNG/LNG	%60-90	CNG/LNG altyapısı gerekli

---

Türkiye'de Filo Elektrifikasyonu

Mevcut Durum

• Elektrikli hafif ticari araç seçenekleri artmaktadır
• TOGG markası ile yerli EV üretimi başlamıştır
• Şarj altyapısı büyüme aşamasındadır
• Elektrikli araç teşvikleri geliştirilmektedir

Fırsatlar

• Karayolu taşımacılığı emisyonlarının azaltılmasında liderlik
• AB CBAM ve sürdürülebilirlik gereksinimleri ile uyum
• Enerji bağımsızlığı (ithal petrol yerine yerli elektrik)
• Şehir içi hava kalitesi iyileştirmesi

---

Sonuç

Elektrikli araç filosuna geçiş, taşımacılık emisyonlarını azaltmanın en etkili yollarından biridir. Türkiye'nin mevcut şebeke emisyon faktörü ile bile %60-70 emisyon azaltımı mümkündür ve yenilenebilir enerji entegrasyonu ile bu oran %90'ın üzerine çıkabilir.

Başarılı bir geçiş için aşamalı yaklaşım, kapsamlı TCO analizi ve Scope 1-2-3 emisyon perspektifinde bütünsel değerlendirme gereklidir. Multimodal optimizasyon ile birlikte elektrikli filo yönetimi, lojistik sektörünün dekarbonizasyonunda belirleyici bir rol oynayacaktır.

---

CarbonEmit ile Filo Elektrifikasyon Danışmanlığı

Filo elektrifikasyon stratejisi, emisyon analizi, TCO değerlendirmesi ve ISO 14083 uyumlu hesaplama konularında profesyonel destek almak için CarbonEmit ile iletişime geçin. Yeşil filo dönüşümünüz için carbonemit.com adresini ziyaret edin.