ESRS E3 Su ve Deniz Kaynakları: Raporlama Rehberi

Su, iklim değişikliğinin hızlanmasıyla birlikte iş dünyasının en kritik çevresel bağımlılık ve etki alanlarından biri haline gelmektedir. ESRS E3, kurumsal su ve deniz kaynakları yönetimini kapsamlı biçimde ele alan ve CSRD kapsamındaki şirketlerin su kullanımı, su verimliliği ve deniz ekosistemine etkileri konusunda şeffaf raporlama yapmasını zorunlu kılan bir standarttır. Bu rehber, ESRS E3'ün gereksinimlerini ve ISO 14046 su ayak izi standardıyla ilişkisini ayrıntılı olarak açıklamaktadır.

ESRS E3 Neden Önemlidir?

Su kıtlığı, küresel ölçekte 3,6 milyardan fazla insanı etkileyen ve iş sürekliliğine yönelik somut bir risk oluşturan bir gerçektir. Su yoğun sektörler (tarım, tekstil, içecek, enerji üretimi, kimya, çelik) için su erişimi stratejik bir operasyonel risk olmaktadır.

ESRS E3, şirketlerin yalnızca su tüketimini raporlamasını değil; aynı zamanda su kullanımının gerçekleştiği havzaların su stresi durumunu, deniz ekosistemi üzerindeki etkileri ve su yönetim politikalarını da açıklamasını gerektirmektedir.

ESRS E3'ün Ana Raporlama Alanları

1. Politikalar ve Taahhütler

Şirketin su yönetim politikası, hedefleri ve uluslararası su sözleşmelerine ve standartlarına bağlılık taahhütleri raporlanır. CEO Suyu Mandası (CEO Water Mandate), Alliance for Water Stewardship (AWS) Standardı ve UNGC Su Taahhütleri bu bağlamda referans alınabilecek çerçevelerdir.

2. Eylemler ve Kaynaklar

Su tasarrufu ve verimliliği için uygulanan eylemler, döngüsel su kullanım projeleri ve su stewardship girişimleri açıklanır.

3. Nicel Su Metrikleri

ESRS E3 kapsamında raporlanması gereken temel su verileri şunlardır:

Su Tüketimi:

• Toplam su tüketimi (m³)
• Su stresli bölgelerdeki su tüketimi
• Tatlı su tüketimi
• Deniz suyu tüketimi
• Su geri dönüşüm ve yeniden kullanım miktarı

Su Çekimi (Withdrawal):

• Kaynak türüne göre ayrım (yüzey suyu, yeraltı suyu, yağmur suyu, temin edilen su)
• Su stresli havzalardaki su çekimi

Su Deşarjı:

• Toplam su deşarjı
• Deşarj noktaları (yüzey suyu, deniz, atık su arıtma tesisi)
• Su kalitesi (kirletici yük)

4. Deniz ve Kıyı Ekosistemleri

Deniz kaynakları bölümü, faaliyetlerin deniz ekosistemleri üzerindeki etkileri, deniz kirlilik riskleri ve kıyı bölgelerindeki arazi kullanım etkilerini kapsar.

ISO 14046 ve ESRS E3 Entegrasyonu

ISO 14046 su ayak izi standardı, ESRS E3 raporlamasıyla metodolojik açıdan yüksek uyum içindedir. ISO 14046 kapsamında hazırlanan su ayak izi çalışması, ESRS E3'ün nicel gereksinimlerinin büyük bölümünü karşılayabilir.

ISO 14046'nın ESRS E3'e temel katkıları şunlardır:

Su skarsitesi ağırlıklı su ayak izi: AWARE (Available WAter REmaining) yöntemiyle hesaplanan su skarsitesi faktörleri, su stresli havza belirlenmesinde kullanılabilir.

Tatlı su ekosistemi etkisi: ISO 14046 LCA çerçevesinde tatlı su ekosistemi kalitesi üzerindeki etkileri değerlendirmek mümkündür.

Havza bazlı analiz: Her su çekim noktasının havza bazında su stres kategorisine yerleştirilmesi ESRS E3 gereksinimini karşılar.

Su Stresi Değerlendirmesi

ESRS E3'ün en kritik metodolojik gereksinimlerinden biri, faaliyetlerin su stresli havzalarda gerçekleşip gerçekleşmediğinin belirlenmesidir.

Su Stresi Araçları

WRI Aqueduct Water Risk Atlas, ESRS E3 değerlendirmesinde en yaygın kullanılan araçtır. Havza bazında şu kategorileri tanımlar:

• Düşük su stresi (< %10 çekme/yenileme oranı)
• Orta-yüksek su stresi (%10-40)
• Yüksek su stresi (%40-80)
• Çok yüksek su stresi (> %80)

Türkiye'nin Konya Kapalı Havzası, Gediz Havzası ve bazı Ege havzaları yüksek su stresi bölgeleri arasında yer almaktadır. Bu havzalarda faaliyet gösteren şirketler için su yönetimi hem operasyonel öncelik hem de ESRS E3 raporlama gerekliliğidir.

FAO AQUASTAT ve Ulusal Veri Kaynakları

Türkiye için DSİ (Devlet Su İşleri) ve Orman ve Su İşleri Bakanlığı verileri havza bazlı su durumu değerlendirmesinde kullanılabilir.

Su Yönetim Hedefleri ve Göstergeler

ESRS E3 kapsamında belirlenmesi gereken su hedefleri şu özellikleri taşımalıdır:

• Mutlak veya yoğunluk bazlı (birim üretim başına su tüketimi) hedefler
• Su stresli havzalara özgü hedefler
• Kısa (2025), orta (2030) ve uzun vadeli (2050) zaman ufukları

Örnekler:

• "2030 yılına kadar su stresli havzalardaki su çekimini 2022 baz yılına kıyasla %30 azaltmak"
• "2025 yılına kadar su geri dönüşüm oranını %20'ye çıkarmak"

Değer Zinciri Su Riskleri

ESRS E3, yalnızca doğrudan operasyonları değil değer zincirini de kapsamaktadır. Tarım hammaddesi kullanan gıda ve içecek şirketleri için bu özellikle kritiktir; zira tarım Scope 3 benzeri su tüketiminin büyük bölümünü oluşturmaktadır.

Tedarikçi su riski değerlendirmesi için şu yaklaşımlar uygulanabilir:

• Tedarikçi coğrafyalarının WRI Aqueduct ile haritalanması
• Yüksek riskli tedarikçiler için anket temelli veri toplama
• Sektörel ortalama su yoğunluğu verileri kullanımı

ESRS E3 ve CDP Su Güvenliği Programı

CDP (eski adıyla Carbon Disclosure Project) Su Güvenliği programına yanıt veren şirketler, ESRS E3 raporlamasına önemli avantajla girmektedir. CDP Su soru seti ile ESRS E3 arasında yüksek kapsam örtüşmesi bulunmakta; her iki çerçevede de benzer veri noktaları ve politika açıklamaları talep edilmektedir.

Deniz Kaynakları ve Kıyı Ekosistemi

ESRS E3'ün deniz boyutu, özellikle kıyı bölgelerinde faaliyet gösteren, deniz kaynaklarını kullanan veya deniz ekosistemini etkileyen şirketler için önemlilik taşır. Bu bölümde raporlanması gerekenler:

• Deniz biyolojik çeşitliliği üzerindeki etkiler
• Kıyı ve deniz kirliliği
• Sürdürülemez deniz kaynağı kullanımı
• Deniz plastik kirliliğine katkı

Sıkça Sorulan Sorular

ESRS E3 hangi şirketler için önemlilik taşır? Su yoğun üretim süreçleri, tarım hammaddesi kullanımı, enerji üretimi veya su stresli bölgelerdeki faaliyetler önemlilik doğurur. Hizmet sektörünün büyük bölümü için ise su önemliliği daha düşük olacaktır.

Su çekimi ile su tüketimi arasındaki fark nedir? Su çekimi (withdrawal), herhangi bir kaynaktan alınan toplam su miktarıdır. Su tüketimi (consumption) ise işlem sonucunda buharlaşma, ürüne dahil olma veya başka bir yolla ortama geri dönmeyen su miktarıdır. Tüketim değerleri çekimden düşüktür.

Türkiye'deki şirketler su stresi raporlamasında hangi araçları kullanabilir? WRI Aqueduct Water Risk Atlas (global, çevrimiçi ücretsiz), FAO AQUASTAT ve DSİ havza yönetim planları bu şirketlerin başvurabileceği temel kaynaklardır.

ISO 14046 sertifikası ESRS E3 için yeterli midir? ISO 14046 belgeli su ayak izi çalışması ESRS E3'ün metodoloji bölümü için güçlü bir temel oluşturur; ancak ESRS E3 ek açıklamalar (politikalar, yönetişim, değer zinciri) gerektirdiğinden tek başına yeterli değildir.

Deniz kaynaklarını kullanmayan kıta içi şirketler ESRS E3'ün deniz bölümünü raporlamalı mı? Deniz ekosistemine doğrudan etkisi olmayan şirketler bu bölümü "önemsiz" olarak değerlendirebilir; ancak gerekçeyi belgelemek gerekir.

Sonuç

ESRS E3, su kaynaklarının değer zinciri boyunca nasıl kullanıldığını ve yönetildiğini kamuoyuyla paylaşmayı zorunlu kılmaktadır. Su kıtlığının giderek derinleştiği bir dünyada bu bilgiler yatırımcılar, regülatörler ve yerel topluluklar için kritik önem taşımaktadır. Şirketlerin bu süreci bir raporlama yükümlülüğünden öte, gerçek anlamda su stewardship kültürü geliştirme fırsatı olarak değerlendirmesi önerilmektedir.

CarbonEmit, ESRS E3 uyumluluğu için su ayak izi hesaplama, su stresi havza analizi ve su yönetim strateji geliştirme konularında uzman hizmetler sunmaktadır. Daha fazla bilgi için carbonemit.com adresimizi ziyaret edin.

---

İlgili Makaleler:

• ISO 14046 Su Ayak İzi Rehberi
• CSRD Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi
• Scope 1, 2 ve 3 Emisyonlar Nedir?
• Emisyon Faktörleri Rehberi