ISO 14067 Kapsamlı Rehber: CFP Hesaplama Adımları ve Uygulama

January 27, 2026·10 dk okuma·CarbonEmit

ISO 14067 Ürün Karbon Ayak İzi PCF Karbon Etiketleme

Paylaş:

ISO 14067 Nedir?

ISO 14067, ürünlerin karbon ayak izinin (Carbon Footprint of Products – CFP) nicelenmesi ve iletilmesi için uluslararası gereksinimleri ve kılavuz ilkeleri belirleyen standarttır. Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO) tarafından ilk kez 2013 yılında yayımlanan standart, 2018 yılında kapsamlı biçimde revize edilerek ISO 14067:2018 versiyonu yürürlüğe girmiştir.

Bu standart, bir ürünün yaşam döngüsü boyunca atmosfere salınan sera gazı (greenhouse gas – GHG) emisyonlarını CO₂ eşdeğeri (CO₂e) cinsinden ifade eden sistematik bir metodoloji sunar. Sadece üretim aşamasını değil; hammadde temini, üretim, dağıtım, kullanım ve ürün ömrü sonu aşamalarını da kapsayan bu yaklaşım, greenwashing iddialarına karşı güvenilir bir kalkan işlevi görür.

Günümüzde AB'nin Ekotasarım Yönetmeliği (Ecodesign for Sustainable Products Regulation – ESPR), yeşil kamu alımları kriterleri ve giderek yaygınlaşan tedarik zinciri karbonsuzlaştırma talepleri, ISO 14067 uyumlu ürün karbon ayak izi hesaplamalarını artık bir rekabet avantajı olmaktan çıkarıp sektörel bir zorunluluk haline getirmiştir.

ISO 14067'nin ISO 14040/14044 ile İlişkisi

ISO 14067 bağımsız bir metodoloji geliştirmez. Doğrudan ISO 14040 ve ISO 14044 standartlarının üzerine inşa edilmiştir.

ISO 14040: Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi (Life Cycle Assessment – LCA) için ilkeler ve çerçeve
ISO 14044: LCA için gereksinimler ve kılavuzlar
ISO 14067: LCA metodolojisini yalnızca karbon ayak izi hesaplamasına odaklayan ve buna özgü ek gereksinimler getiren standart

Bu ilişki, ISO 14067 kapsamında yapılan bir CFP çalışmasının özünde bir LCA çalışması olduğunu ortaya koyar. Fark şudur: Tam bir LCA çalışması iklim değişikliği, asidifikasyon, su kullanımı ve biyoçeşitlilik kaybı gibi birden fazla çevresel etki kategorisini incelerken, ISO 14067 kapsamında yapılan CFP analizi yalnızca iklim değişikliği etkisine, yani GHG emisyonlarına odaklanır.

ISO 14040 ve ISO 14044'ün temel LCA çerçevesiyle ilgili ayrıntılı bilgi için bkz: Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi (LCA) Nedir?

CFP (Carbon Footprint of Products) Kavramı

Ürün Karbon Ayak İzi (CFP), bir ürünün belirlenmiş bir sistem sınırı içinde, yaşam döngüsü boyunca gerçekleşen sera gazı emisyonlarının ve uzaklaştırmalarının toplamıdır. Sonuç, CO₂ eşdeğeri (CO₂e) cinsinden ifade edilir ve genellikle fonksiyonel birim başına (örneğin: 1 kg ürün, 1 adet ürün veya 1 km ulaşım hizmeti) raporlanır.

CFP hesaplamasının temel çerçevesi dört aşamadan oluşur:

Hedef ve Kapsam Belirleme (Goal and Scope Definition)
Envanter Analizi (Life Cycle Inventory – LCI)
Etki Değerlendirmesi (Life Cycle Impact Assessment – LCIA)
Yorumlama (Interpretation)

ISO 14067, bu LCA çerçevesinin CFP'ye özgü nasıl uygulanacağını, hangi seçimlerin zorunlu hangilerinin isteğe bağlı olduğunu ve sonuçların nasıl raporlanacağını belirtir.

ISO 14067 Hesaplama Adımları

Adım 1: Hedef Belirleme

CFP çalışmasının amacı açıkça tanımlanmalıdır. Aşağıdaki sorular bu aşamada yanıtlanır:

Çalışma hangi amaçla yapılıyor? (İç yönetim, tedarikçiye raporlama, tüketici iletişimi, regülasyon uyumu)
Hedef kitle kimler?
Sonuçlar karşılaştırmalı değerlendirme için mi kullanılacak?

Hedef belirleme, sonraki tüm metodolojik kararları yönlendirir; bu nedenle bu aşamada yapılan hatalar tüm çalışmayı etkileyebilir.

Adım 2: Fonksiyonel Birimin (Functional Unit) Belirlenmesi

Fonksiyonel birim, ürünün yerine getirdiği işleve dayalı, ölçülebilir bir referans birimidir. Tüm emisyon verileri bu birime normalize edilir.

Ürün Kategorisi	Yaygın Fonksiyonel Birim Örnekleri
Çimento	1 ton Portland çimentosu (CEM I)
T-shirt	1 adet pamuklu tişört, 50 yıkama ömrü
Elektrikli araç	1 km yolculuk hizmeti
Şişelenmiş su	1 litre içme suyu tüketimi
Yük taşımacılığı	1 ton yükü 1 km taşıma (tkm)
Akıllı telefon	1 cihaz, 3 yıl kullanım ömrü

Fonksiyonel birim seçimi, ürünler arasında anlamlı karşılaştırma yapılmasını sağlar. Yanlış seçilen bir fonksiyonel birim, yanıltıcı karşılaştırmalara yol açar.

Adım 3: Sistem Sınırlarının (System Boundary) Tanımlanması

Sistem sınırı, CFP hesaplamasına dahil edilecek yaşam döngüsü aşamalarını belirler. ISO 14067, üç ana sistem sınırı seçeneği sunar:

Cradle-to-Gate (Beşikten Fabrika Kapısına)

Hammadde çıkarımından üretimin tamamlanmasına kadar olan aşamaları kapsar. Bitmiş ürünün fabrika kapısından çıkışı sınır noktasıdır. En sık kullanılan yaklaşım özellikle ara ürünler ve yarı mamüller için uygundur.

Kapsam: Hammadde çıkarımı + Malzeme üretimi + Fabrika içi süreçler

Cradle-to-Grave (Beşikten Mezara)

Hammadde çıkarımından ürünün kullanım ömrünün sonuna kadar olan tüm aşamaları kapsar. Tüketici ürünleri ve son kullanıcıya yönelik ürünler için tercih edilir.

Kapsam: Hammadde + Üretim + Dağıtım + Kullanım + Ömür Sonu

Cradle-to-Cradle (Beşikten Beşiğe)

Döngüsel ekonomi anlayışıyla, ürünün yaşam ömrü sonunda yeniden hammaddeye dönüştürülerek sisteme yeniden kazandırıldığı senaryoları kapsar.

Kapsam: Hammadde + Üretim + Dağıtım + Kullanım + Geri Dönüşüm + Yeniden Üretim

Sistem Sınırı	Kapsam	En Uygun Kullanım Alanı
Cradle-to-Gate	Hammadde – Fabrika Kapısı	Yarı mamüller, ara ürünler, B2B tedarik
Cradle-to-Grave	Hammadde – Ömür Sonu	Tüketici ürünleri, son kullanıcı değerlendirmesi
Cradle-to-Cradle	Hammadde – Yeniden Kullanım	Döngüsel ekonomi modelleri

Adım 4: Veri Toplama ve Envanter Analizi (LCI)

Sistem sınırı içindeki tüm süreçler için girdi ve çıktı verileri toplanır. Veriler iki kategoride değerlendirilir:

Birincil Veriler (Foreground Data):

Doğrudan ölçüm veya üretim kayıtlarından elde edilen veriler
Kendi fabrikanızdaki enerji tüketimi, su kullanımı, malzeme sarfiyatı
Tedarikçinizin ürün başına sağladığı emisyon beyanları

İkincil Veriler (Background Data):

LCA veritabanlarından (ecoinvent, GaBi, EF Database) alınan genel emisyon faktörleri
Ulusal elektrik şebeke emisyon faktörleri
Sektörel ortalama veriler

Veri kalitesi, CFP sonucunun güvenilirliğini doğrudan etkiler. Mümkün olduğunca birincil veri kullanılması hedeflenmelidir.

LCA çalışmalarında veri kalitesi ve belirsizlik yönetimi hakkında ayrıntılı bilgi için bkz: LCA'da Veri Kalitesi ve Belirsizlik Yönetimi

Adım 5: Tahsis Yöntemi Seçimi

Birden fazla ürün veya işlev üreten bir süreçte emisyonların ürünler arasında nasıl paylaştırılacağı, yani tahsis (allocation) kararı, CFP sonucunu önemli ölçüde etkiler.

ISO 14067, tahsis sırasında şu hiyerarşiyi önerir:

Tahsisten kaçınmak: Sistem genişletme (system expansion) veya alt sistem ayrıştırma yoluyla
Fiziksel ilişkiye dayalı tahsis: Kütle, enerji içeriği gibi fiziksel parametreler
Ekonomik değere dayalı tahsis: Fiziksel tahsis mümkün değilse

LCA'da tahsis yöntemlerinin karşılaştırması için bkz: LCA'da Tahsis Yöntemleri

Adım 6: Küresel Isınma Potansiyeli (GWP) Değerlerinin Uygulanması

Her sera gazının CO₂ eşdeğerine dönüştürülmesi için IPCC'nin Küresel Isınma Potansiyeli (Global Warming Potential – GWP) faktörleri kullanılır. ISO 14067:2018, 100 yıllık GWP değerlerini (GWP100) temel alır.

Sera Gazı	Kimyasal Formül	GWP100 (AR5)	GWP100 (AR6)
Karbon dioksit	CO₂	1	1
Metan (fosil kaynaklı)	CH₄	28	29,8
Metan (biyojenik)	CH₄	28	27,9
Diazot monoksit	N₂O	265	273
Sülfür hekzaflorür	SF₆	23.500	25.200

Güncel CFP çalışmalarında IPCC AR6 değerlerinin kullanılması giderek yaygınlaşmaktadır. Ancak hangi değerlerin kullanıldığı mutlaka raporlanmalıdır.

Sektörel CFP Örnekleri

ISO 14067 metodolojisinin pratikte nasıl uygulandığını somutlaştırmak için sektörel örnekler incelemek faydalıdır.

Tekstil Sektörü

Bir pamuklu tişört üreticisi için CFP hesabı şu aşamaları kapsar:

Pamuk tarımı (tarım ilacı, gübre, sulama emisyonları)
Eğirme ve dokuma (enerji tüketimi)
Boya ve apre işlemleri (kimyasal kullanımı, su arıtma)
Dikim ve montaj
Nakliye ve dağıtım
Kullanım fazı (yıkama, kurutma emisyonları) – cradle-to-grave seçilmişse
Ömür sonu (çöp sahası veya geri dönüşüm) – cradle-to-grave seçilmişse

Tipik bir pamuklu tişört için CFP değeri: 5–15 kg CO₂e (üretim koşullarına ve sistem sınırına bağlı olarak değişir).

Gıda Sektörü

1 kg peynir için CFP, ağırlıklı olarak süt üretiminden kaynaklanan metan (CH₄) ve azot monoksit (N₂O) emisyonlarıyla şekillenir. Biyojenik karbon ve arazi kullanımı etkilerinin nasıl ele alınacağı, sonucu önemli ölçüde değiştirebilir.

İnşaat Malzemeleri Sektörü

1 ton Portland çimentosu için CFP: ~0,7–0,9 tCO₂e. Klinker üretimindeki pişirme sürecinden kaynaklanan proses emisyonları, toplam ayak izinin yaklaşık %60'ını oluşturur. Bu sektörde cradle-to-gate yaklaşımı yaygındır ve CBAM ile doğrudan bağlantılıdır.

ISO 14067 ile Scope 1, 2, 3 Emisyonları Arasındaki Fark

ISO 14067, ürün perspektifinden emisyonlara bakarken; Scope 1-2-3 çerçevesi (GHG Protokolü ve ISO 14064-1) kuruluş perspektifinden yaklaşır.

Kriter	ISO 14067 (CFP)	Scope 1-2-3 (Kurumsal)
Perspektif	Ürün bazlı	Kuruluş bazlı
Kapsam	Ürünün yaşam döngüsü	Şirketin tüm operasyonları
Metrik	kg CO₂e / fonksiyonel birim	tCO₂e / yıl
Amaç	Ürün karbon etiketleme, tedarik zinciri	Kurumsal karbon raporlaması
Standart	ISO 14067	ISO 14064-1, GHG Protokolü

Scope 1, 2, 3 emisyonlarının kurumsal boyutu için bkz: Scope 1, 2, 3 Emisyonlar Nedir?

ISO 14067 Hangi Sektörlerde Zorunlu Hale Geliyor?

ISO 14067 başlangıçta tamamen gönüllü bir standart olarak konumlanmıştır. Ancak mevzuat baskısı artıkça fiilen zorunlu hale gelmektedir:

AB ESPR (Ecodesign for Sustainable Products Regulation): Birçok ürün kategorisi için CFP beyanı gerektirecek
AB Yeşil Talep Teklifi (Green Claims Directive): "Karbon nötr" veya "düşük karbonlu" gibi çevresel iddiaların ISO 14067 uyumlu veriyle desteklenmesini zorunlu kılıyor
Büyük perakendecilerin tedarik zinciri talepleri: IKEA, Inditex, H&M gibi küresel markalar tedarikçilerinden PCF verisi talep ediyor
CBAM etkisi: Çelik, alüminyum gibi CBAM kapsamındaki ürünlerde, gömülü emisyon hesaplamaları ürün bazlı CFP yaklaşımıyla örtüşüyor

Karbon ayak izi hesaplama yöntemleri karşılaştırması için bkz: Karbon Ayak İzi Hesaplama Yöntemleri

ISO 14067 CFP Çalışmasında Veri Gereksinimleri

Bir CFP çalışmasında ihtiyaç duyulan veri türleri şunlardır:

Enerji Verileri:

Elektrik tüketimi (kWh) ve şebeke emisyon faktörü
Doğal gaz, fuel oil, kömür tüketimi
Yenilenebilir enerji üretimi

Malzeme Verileri:

Kullanılan hammadde miktarları ve türleri
Ambalaj malzemeleri
Yardımcı kimyasallar

Nakliye Verileri:

Taşıma mesafeleri ve taşıma modları
Araç türü ve doluluk oranları

Atık Verileri:

Üretim atığı miktarları ve bertaraf yöntemleri
Atık su arıtma verileri

Kullanım Fazı Verileri (cradle-to-grave için):

Ürünün kullanım süresince tüketeceği enerji
Bakım gereksinimleri
Ömür sonu senaryoları

Sıkça Sorulan Sorular

ISO 14067 sertifikası alınır mı? ISO 14067 bir yönetim sistemi standardı değildir; dolayısıyla ISO 14064-1'de olduğu gibi kuruluş sertifikasyonu söz konusu değildir. Bunun yerine, ISO 14067 uyumlu bir CFP çalışması hazırlanır ve bu çalışmanın sonuçları bağımsız bir doğrulayıcı (third-party verifier) tarafından doğrulanabilir.

ISO 14067 ile EPD (Çevresel Ürün Beyanı) arasındaki fark nedir? ISO 14067, CFP hesaplama metodolojisini belirler. EPD ise bu veriler de dahil olmak üzere ürünün çevresel profilini standart formatta açıklayan bir belgedir. ISO 14025, EPD'nin çerçeve standardıdır. Detaylı karşılaştırma için bkz: EPD Nedir? Çevresel Ürün Beyanı

CFP hesaplaması ne kadar sürer? Ürünün karmaşıklığına, veri erişilebilirliğine ve ekibin deneyimine göre değişmekle birlikte, genellikle 4 ila 12 hafta arasında tamamlanır. Mevcut LCA veritabanlarına erişim ve tedarikçi verilerinin hazırlığı bu süreyi doğrudan etkiler.

Biyojenik karbon ISO 14067'de nasıl ele alınır? ISO 14067:2018, biyojenik karbonu ayrı olarak raporlamayı zorunlu kılar. Atmosferden fotosentez yoluyla çekilen CO₂ eksi işaretiyle, biyokütlenin yanması veya çürümesiyle salınan CO₂ ise artı işaretiyle gösterilir. Net biyojenik karbon dengesi ayrıca belirtilmelidir.

ISO 14067 Türkiye'de uygulanıyor mu? ISO 14067:2018, Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından TS EN ISO 14067:2019 olarak benimsenmiştir. Türkiye'de bu standart kapsamında CFP çalışması yapan firmalar özellikle tekstil, gıda ve metal sektörlerinde artış göstermektedir.

İlgili Yazılar

ISO 14067 Ürün Karbon Ayak İzi Hesaplama Platformu

ISO 14067 Uyumlu CFP Analizi ve Raporlama — Fonksiyonel birim belirleme, sistem sınırı tanımlama ve LCI modellemesi dahil tüm CFP çalışma sürecini dijital platformda yürütün; tedarikçi veri toplamadan üçüncü taraf doğrulamaya kadar ISO 14067:2018 gereksinimlerini karşılayın.
Ürün ve Kuruluş Karbon Yönetimi Entegrasyonu — Ürün bazlı CFP verilerinizi Scope 1, 2 ve 3 kurumsal envanter çalışmalarınızla bütünleştirin; ESPR ve CSRD çerçevesinde hem ürün hem kuruluş raporlama yükümlülüklerinizi tek sistemden karşılayın.
CBAM Gömülü Emisyon Hesaplama ve Beyan Yazılımı — ISO 14067 metodolojisiyle hesapladığınız ürün karbon verilerini CBAM kapsamındaki malların gömülü emisyon beyanına dönüştürün; çelik, alüminyum ve çimento için actual data akışını otomatize edin.