CBAM ve Hidrojen Sektörü: Yeşil Hidrojen Perspektifi
·6 dk okuma·CarbonEmit
Hidrojen CBAM Kapsamında: Neden Stratejik Bir Köşe Taşı?
Hidrojen, CBAM kapsamındaki sektörler arasında hem en yeni hem de en stratejik konumda olan. AB, 2050 iklim tarafsızlığı hedefine ulaşmada hidrojeni kritik bir enerji taşıyıcısı olarak konumlandırıyor ve bu doğrultuda AB Hidrojen Stratejisi çerçevesinde yeşil hidrojen üretimini teşvik ediyor. CBAM'ın hidrojeni kapsamına alması ise bu denklemin ticaret boyutunu şekillendiriyor.
Türkiye, hem yenilenebilir enerji potansiyeli hem de Orta Doğu ve Kuzey Afrika'ya yakınlığı nedeniyle gelecekte AB'ye yeşil hidrojen ihraç edebilecek konumda. Bu potansiyelini realize edebilmesi için CBAM'ın hidrojen üzerindeki etkilerini iyi anlaması gerekiyor.
CBAM Kapsamındaki Hidrojen Ürünleri
CBAM tüzüğü kapsamında hidrojen sektöründen şu ürünler yer almaktadır:
| Ürün | CN Kodu | Açıklama |
|---|---|---|
| Hidrojen (saf) | 2804 10 00 | Tüm saflık derecelerindeki hidrojen |
Görünürde basit bir liste olsa da bu tek ürünün içindeki emisyon yoğunluğu, üretim yöntemine bağlı olarak sıfırdan 12 tCO2e/ton H2'ye kadar geniş bir aralıkta değişebilir. Bu geniş aralık, CBAM'ın hidrojen sektöründeki etkisini belirleyen temel faktör.
Hidrojen Renkleri ve CBAM Etkisi
Hidrojen, üretim yöntemine ve karbon ayak izine göre çeşitli "renklerle" tanımlanır. CBAM açısından bu renk ayrımı, doğrudan mali yükümlülüğü belirler.
Gri Hidrojen (Fosil Doğalgaz Bazlı, CCS Yok)
Mevcut küresel hidrojen üretiminin yüzde 95'inden fazlası doğalgaz buhar reforming (SMR) yöntemiyle üretilmekte ve bu süreçte CO2 atmosfere salınmaktadır.
Gri hidrojenin emisyon profili:
- SMR sürecinde ton başına ~9-10 tCO2e/ton H2
- Bu, ton başına yaklaşık 630-700 EUR CBAM maliyeti anlamına gelir (70 EUR/tCO2e baz alınarak)
Mavi Hidrojen (Fosil Doğalgaz + CCS)
Gri hidrojen üretimine karbon yakalama ve depolama (CCS) teknolojisi eklenmesiyle elde edilen mavi hidrojen, emisyonları yüzde 85-95 oranında azaltır.
Mavi hidrojenin emisyon profili:
- Net emisyon: 0,5-1,5 tCO2e/ton H2
- CBAM maliyeti: ~35-105 EUR/ton H2
Yeşil Hidrojen (Yenilenebilir Elektroliz)
Su elektrolizi yöntemiyle yenilenebilir elektrikten üretilen yeşil hidrojen, operasyonel emisyonu pratikte sıfıra indirger.
Yeşil hidrojenin emisyon profili:
- Net operasyonel emisyon: 0,0-0,5 tCO2e/ton H2
- CBAM maliyeti: 0-35 EUR/ton H2
| Hidrojen Türü | Emisyon (tCO2e/ton H2) | CBAM Maliyeti (70 EUR) |
|---|---|---|
| Gri (SMR) | 9-10 | 630-700 EUR/ton |
| Mavi (SMR + CCS) | 0,5-1,5 | 35-105 EUR/ton |
| Yeşil (elektroliz) | 0-0,5 | 0-35 EUR/ton |
| Turkuaz (piroliz) | 0-1 | 0-70 EUR/ton |
Bu tablo, CBAM'ın fiilen gri ve mavi hidrojeni cezalandırırken yeşil hidrojeni özendirdiğini açıkça ortaya koyuyor.
AB'nin Yeşil Hidrojen Tanımı ve CBAM İlişkisi
AB, yalnızca belirli kriterleri karşılayan hidrojeni "yenilenebilir yakıt" olarak tanımlıyor. CBAM kapsamında ise AB Delegated Regulation 2023/1184 sayılı düzenleme, yeşil hidrojen için kapsamlı kriterler belirlemiş durumda.
AB yeşil hidrojen kriterleri (özet):
- Elektroliz için kullanılan elektrik yenilenebilir kaynaklardan gelmelidir
- Elektrolizcinin devreye alınması, yenilenebilir enerji tesisinin devreye alınmasından en fazla 36 ay önce olmalıdır (eklemesellik/additionality ilkesi)
- Elektrolizci ile yenilenebilir enerji kaynağı aynı teklif bölgesinde veya bitişik teklif bölgesinde yer almalıdır (coğrafi korelasyon)
- Saatlik bazda eşleşme giderek zorunlu hale gelmektedir (zamansal korelasyon)
Bu kriterler, yeşil hidrojenin CBAM kapsamında sıfır veya çok düşük emisyon değeriyle işlem görmesi için hayati önem taşıyor.
Türkiye'nin Yeşil Hidrojen Potansiyeli ve CBAM Fırsatı
Türkiye, yeşil hidrojen üretimi için son derece elverişli koşullara sahip:
- Güneş enerjisi potansiyeli: Özellikle Güneydoğu Anadolu'da yılda 2.700-3.000 kWh/m2 güneş ışınımı
- Rüzgar enerjisi: Ege ve Marmara kıyıları, Karadeniz sahilleri
- AB'ye yakınlık: Olası boru hattı veya amonyak taşımacılığı için avantajlı coğrafi konum
- Türkiye Ulusal Hidrojen Planı: Hükümetin yeşil hidrojene verdiği stratejik öncelik
CBAM açısından bakıldığında, yeşil hidrojen ihraç eden Türk üreticiler neredeyse sıfır CBAM maliyetiyle AB pazarına girebilecek. Bu durum, özellikle gri hidrojenin hâkim olduğu sektörlerde ciddi rekabet avantajı anlamına geliyor.
CBAM Kapsamında Hidrojen Gömülü Emisyon Hesabı
Hidrojen için gömülü emisyon hesabı, kullanılan üretim yöntemine göre farklı metodoloji gerektirir.
SMR (Buhar Metan Reforming) için Hesaplama
Gömülü Emisyon = Doğalgaz Tüketimi × Emisyon Faktörü + Elektrik Emisyonu + Proses Emisyonları
Elektroliz için Hesaplama
Gömülü Emisyon = Elektrik Tüketimi (kWh/kg H2) × Elektrik Emisyon Faktörü
Yeşil hidrojende elektrik emisyon faktörü yenilenebilir enerji kaynağına özgü olduğundan pratik olarak sıfır kabul edilir (gerçek hesaplamada imalat kaynaklı Kapsam 3 emisyonları dahil edilebilir ancak bunlar oldukça küçük miktarlardadır).
Gömülü emisyon nedir ve nasıl hesaplanır sorusunun yanıtı için tıklayın.
Hidrojen Türevleri: Amonyak ve CBAM
Yeşil hidrojenden üretilen yeşil amonyak, CBAM kapsamında gübre sektörüne gömülü emisyon avantajı sağlar. Gübre sektöründeki CBAM hesabı amonyak üretim emisyonlarını temel aldığından, yeşil amonyak gübre üreticileri için de stratejik öneme sahip.
Yeşil amonyakta gömülü emisyon değeri pratikte 0,5 tCO2e/ton NH3'ün altına inebildiğinden, gri amonyakla üretilen gübrelere kıyasla dramatik CBAM avantajı sağlar.
Varsayılan Değerler ve Gerçek Veri
CBAM Uygulama Tüzüğü, hidrojen için varsayılan emisyon değerleri belirlemiştir. Bu değerler, gri hidrojen üretimini baz alan yüksek emisyon varsayımlarına dayanır.
Hidrojen için CBAM varsayılan değeri: ~9-10 tCO2e/ton H2 (gri hidrojen referansı)
Bu değer, yeşil hidrojen üreticileri için aşırı yüksek olup gerçek veri kullanımı zorunludur. Yeşil hidrojen üreticileri, elektrik kaynağını ve tüketimini belgelendirerek gerçek gömülü emisyon değerlerini sunabilir.
Varsayılan değer ile gerçek veri arasındaki farkı öğrenmek için tıklayın.
Hidrojen Sektörü İçin CBAM Uyum Adımları
Hidrojen ihraç eden firmalar için CBAM uyum süreci şu adımları içermelidir:
- Üretim yöntemi belgelendirmesi: Hangi hammadde, hangi enerji kaynağı, hangi teknoloji?
- Enerji kaynaklı emisyon faktörü: Elektrik için yenilenebilir enerji belgesi (GO/REC) veya PPA belgesi
- İzleme planı hazırlığı: Tesis bazında emisyon ölçüm ve hesaplama metodolojisi
- Akredite doğrulayıcı onayı: Yeşil hidrojen için sertifikasyon süreçleriyle entegrasyon mümkün
- Yıllık CBAM beyanı: AB'deki yetkili beyan sahibi aracılığıyla
CBAM izleme planı gereksinimleri için tıklayın.
AB'nin Hidrojen İthalat Hedefleri ve Türkiye Fırsatı
AB, 2030 yılına kadar 10 milyon ton yurt içi yeşil hidrojen üretimi ve 10 milyon ton yeşil hidrojen ithalatı hedefliyor. Türkiye, bu ithalat talebinin önemli bir bölümünü karşılamak için stratejik konumda.
Bu hedefe ulaşmak için Türkiye ile AB arasında olası işbirliği mekanizmaları:
- Boru hattı taşımacılığı (uzun vadeli)
- Sıvılaştırılmış hidrojen gemisiyle taşıma
- Yeşil amonyak üretimi ve ihracatı (daha yakın vadede)
CBAM, bu süreçte Türk üreticileri için net bir sinyal veriyor: Yeşil hidrojen AB pazarında CBAM yükümlülüğü olmadan yer bulabilir. Gri hidrojen ise rekabetçiliğini hızla yitirecek.
Sık Sorulan Sorular
Hidrojen için CBAM ne zaman tam anlamıyla uygulanmaya başladı? Hidrojen, diğer CBAM ürünleriyle birlikte 1 Ocak 2026 tarihinde kesin döneme geçti.
Yeşil hidrojen CBAM'dan muaf mı? Muaf değil, ancak gömülü emisyonu çok düşük olduğundan ödenmesi gereken CBAM sertifikası miktarı neredeyse sıfıra yaklaşır.
Hidrojen taşıma şekli (sıkıştırılmış, sıvı, amonyak) CBAM hesabını etkiler mi? CBAM, hidrojenin kimyasal bileşimini (CN 2804 10 00) esas alır. Fiziksel hali değil, üretim sürecindeki gömülü emisyon hesaplanır.
Türkiye'de şu an yeşil hidrojen üretimi var mı? 2026 itibarıyla Türkiye'de ticari ölçekte yeşil hidrojen üretimi sınırlı. Ancak çeşitli pilot projeler ve teşvik mekanizmaları kapsamında bu alanda yatırımlar hızlanıyor.
Sonuç
CBAM, hidrojen sektörünü gri ve yeşil olarak fiilen iki farklı kategoriye ayırıyor. Yeşil hidrojen için CBAM maliyeti pratikte sıfıra yakınken, gri hidrojen ton başına yüzlerce Euro ek maliyet anlamına geliyor. Türkiye'nin güçlü yenilenebilir enerji potansiyeli, gelecekte AB'ye yeşil hidrojen ihraç edecek konumda bulunması için stratejik bir fırsat sunuyor.
Hidrojen projenizin CBAM kapsamını değerlendirmek, emisyon hesabı yapmak veya yenilenebilir enerji belgelendirme süreçlerinizi planlamak için CarbonEmit uzman ekibiyle iletişime geçin.
Bu makale, CBAM Tüzüğü (AB) 2023/956, AB Delegated Regulation 2023/1184 ve AB Hidrojen Stratejisi belgeleri esas alınarak hazırlanmıştır.
İlgili Yazılar
CBAM 2026 Kesin Dönem: Kapsamlı Hazırlık Rehberi
CBAM kesin dönem 1 Ocak 2026 itibarıyla başladı. İhracatçı firmalar için CBAM sertifikası, emisyon doğrulama ve raporlama yükümlülüklerini öğrenin.
Devamını oku
CBAM Sertifika Fiyatlandırma Mekanizması Nasıl İşler?
CBAM sertifikası fiyatı nasıl belirlenir? AB ETS bağlantısı, haftalık ortalama hesabı ve ihracatçı firmalar için maliyet tahmini rehberi.
Devamını oku
CBAM'ın Demir-Çelik Sektörüne Etkisi ve Uyum Stratejileri
CBAM demir-çelik sektörünü nasıl etkiliyor? Gömülü emisyon hesabı, CN kodları, Türkiye çelik ihracatı için maliyet analizi ve stratejik uyum rehberi.
Devamını okuKarbon Yönetimi Çözümleri
CBAM raporlama, emisyon hesaplama ve sürdürülebilirlik yönetimi için CarbonEmit platformunu keşfedin.
CarbonEmit'i Keşfedin