PCR Hazırlama Süreci: ISO 14067 Kapsamında Rehber

PCR Nedir? Ürün Kategori Kuralları Temelleri

PCR (Product Category Rules - Ürün Kategori Kuralları), belirli bir ürün kategorisi için yaşam döngüsü değerlendirmesi ve çevresel beyan hazırlama kurallarını tanımlayan dokümanlardır. ISO 14067 kapsamında PCR'lar, ürün karbon ayak izi hesaplamasının tutarlı, karşılaştırılabilir ve tekrarlanabilir olmasını sağlayan temel araçlardır.

PCR'lar, aşağıdaki soruları cevaplayarak hesaplama sürecini standartlaştırır:

• Fonksiyonel birim nasıl tanımlanacak?
• Sistem sınırları nereye çekilecek?
• Hangi veri kaynakları kullanılacak?
• Tahsis kuralları nasıl uygulanacak?
• Hangi etki kategorileri raporlanacak?
• Veri kalitesi gereksinimleri nelerdir?

ISO 14067, PCR geliştirme sürecini doğrudan tanımlamaz; ancak ISO 14025 ile uyumlu PCR'ların kullanılmasını önerir. ISO 14067 ve PCR kurallarının detaylı incelemesi için mevcut rehberimize başvurabilirsiniz.

---

PCR'ların ISO 14067 Kapsamındaki Rolü

ISO 14067:2018, ürün karbon ayak izi çalışmalarında PCR kullanımını zorunlu kılmaz, ancak karşılaştırmalı beyanlar için PCR kullanımını şart koşar. PCR'ların temel işlevleri şunlardır:

Karşılaştırılabilirlik

Aynı PCR kullanılarak hazırlanan karbon ayak izi çalışmaları, aynı metodolojik çerçeveyi paylaşır. Bu durum, farklı üreticilerin ürünlerinin karbon ayak izi değerlerinin doğrudan karşılaştırılabilmesini mümkün kılar.

Tutarlılık

PCR'lar, aynı ürün kategorisindeki tüm çalışmalar için ortak kurallar belirleyerek metodolojik tutarlılığı sağlar. Sistem sınırları, veri gereksinimleri ve hesaplama yöntemleri standartlaştırılır.

Şeffaflık

PCR'lar, paydaş katılımıyla geliştirilen ve kamuya açık belgelerdir. Bu sayede hesaplama metodolojisi şeffaf bir şekilde tanımlanır ve herkes tarafından erişilebilir olur.

EPD ve Karbon Etiketleme Bağlantısı

Çevresel Ürün Beyanı (EPD) hazırlamak için PCR kullanımı zorunludur. ISO 14025 kapsamında EPD'ler, belirli bir PCR'a uygun olarak hazırlanır ve doğrulanır.

---

PCR Geliştirme Süreci: Adım Adım

PCR geliştirme, sistematik ve paydaş katılımı gerektiren bir süreçtir. Aşağıdaki adımlar, ISO 14025 ve ISO 14067 ile uyumlu bir PCR hazırlama sürecini tanımlar.

Adım 1: PCR İhtiyaç Analizi

PCR geliştirme sürecine başlamadan önce şu sorular cevaplanmalıdır:

• Mevcut PCR var mı? Aynı veya benzer ürün kategorisi için halihazırda yayımlanmış bir PCR olup olmadığı araştırılmalıdır.
• Hangi Program Operatörü? PCR'ın hangi Program Operatörü bünyesinde geliştirileceği belirlenmelidir (EPD International, IBU, NSF vb.).
• Paydaşlar kimler? Sektör temsilcileri, LCA uzmanları, kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları dahil edilmelidir.

Adım 2: PCR Komitesi Oluşturma

PCR geliştirme, bir PCR komitesi tarafından yürütülür. Bu komite tipik olarak şu üyelerden oluşur:

Üye Profili	Rolü
Program Operatörü temsilcisi	Süreç yönetimi ve kalite güvencesi
Sektör temsilcileri	Üretim süreçleri ve sektör bilgisi
LCA uzmanları	Metodolojik rehberlik
Bağımsız uzmanlar	Objektif değerlendirme
Kamu/STK temsilcileri	Toplumsal perspektif

Adım 3: Ürün Kategorisi Tanımlama

PCR'ın kapsayacağı ürün kategorisi net olarak tanımlanmalıdır. Bu tanımlama şunları içerir:

• Ürün grubu kapsamı: Hangi ürünler dahil, hangileri hariç?
• CPC/HS kodları: Uluslararası ürün sınıflandırma sistemleriyle eşleştirme.
• Fonksiyonel birim: Ürün kategorisi için standart fonksiyonel birim tanımı.
• Beyan birimi: Karbon ayak izi değerinin ifade edileceği birim (örn. kg CO₂e/kg ürün, kg CO₂e/m², kg CO₂e/fonksiyonel birim).

Adım 4: Sistem Sınırlarının Belirlenmesi

PCR, ürün kategorisi için sistem sınırlarını açıkça tanımlamalıdır. Bu tanımlama şu yaşam döngüsü aşamalarını kapsar:

1. Hammadde çıkarımı ve işlenmesi (A1): Doğadan hammadde elde edilmesi.
2. Hammadde taşınması (A2): Hammaddelerin üretim tesisine nakliyesi.
3. Üretim (A3): Ürünün imalat süreci.
4. Dağıtım ve nakliye (A4): Ürünün son kullanıcıya ulaştırılması.
5. Kullanım aşaması (B): Ürünün kullanım ömrü boyunca emisyonları.
6. Ömür sonu (C): Bertaraf, geri dönüşüm veya yeniden kullanım.
7. Geri kazanım potansiyeli (D): Sistem sınırları dışındaki faydalar.

PCR, her aşama için dahil edilmesi ve hariç tutulması gereken süreçleri, kesim kriterlerini ve senaryo varsayımlarını belirtmelidir.

Adım 5: Veri Gereksinimleri

PCR, veri toplama için şu gereksinimleri tanımlamalıdır:

• Birincil veri zorunlulukları: Hangi süreçler için birincil (spesifik) veri toplanması zorunludur?
• İkincil veri kaynakları: Hangi veritabanları kabul edilebilir?
• Veri kalitesi kriterleri: Teknolojik, coğrafi ve zamansal temsil gereksinimleri nelerdir?
• Veri boşlukları: Veri elde edilemediğinde hangi yaklaşım uygulanacak?

LCA veri kalitesi ve belirsizlik yönetimi konusundaki rehberimiz, veri kalitesi gereksinimlerinin belirlenmesinde yol gösterici olacaktır.

Adım 6: Tahsis Kuralları

PCR, ürün kategorisi için uygulanacak tahsis kurallarını açıkça belirtmelidir:

• Çok çıktılı süreçler için tahsis: Fiziksel (kütle, enerji) veya ekonomik tahsis yöntemlerinden hangisinin kullanılacağı.
• Geri dönüşüm tahsisi: Açık döngü veya kapalı döngü geri dönüşüm için tahsis yaklaşımı (kesim kuralı, substitution, 50/50 vb.).
• Yan ürün yönetimi: Yan ürünlerin nasıl ele alınacağı.

Tahsis yöntemleri hakkında detaylı bilgi için ilgili rehberimize başvurabilirsiniz.

Adım 7: Paydaş İstişaresi

PCR taslağı hazırlandıktan sonra, kamuya açık bir paydaş istişare süreci yürütülmesi gerekmektedir. Bu süreç tipik olarak şu aşamalardan oluşur:

1. PCR taslağının kamuya açık yayımlanması
2. Minimum 30 günlük yorum süresi
3. Gelen yorumların değerlendirilmesi ve yanıtlanması
4. Gerekli revizyonların yapılması
5. Nihai PCR'ın onaylanması ve yayımlanması

---

PCR İçerik Gereksinimleri

Bir PCR'ın ISO 14025 ve ISO 14067 ile uyumlu olabilmesi için aşağıdaki bölümleri içermesi gerekmektedir:

Zorunlu İçerik Bileşenleri

• Kapsam ve ürün tanımı: Ürün kategorisinin net tanımı
• Fonksiyonel birim / beyan birimi: Referans akış tanımı
• Sistem sınırları: Dahil ve hariç tutulan süreçler
• Veri toplama gereksinimleri: Birincil ve ikincil veri kuralları
• Hesaplama kuralları: Tahsis, kesim kriterleri, emisyon faktörleri
• Etki değerlendirme yöntemi: Karakterizasyon modeli ve GWP kaynağı
• Raporlama gereksinimleri: Beyan edilecek bilgiler ve format
• Doğrulama gereksinimleri: Bağımsız doğrulama prosedürleri
• Geçerlilik süresi: PCR'ın geçerli olduğu dönem (tipik olarak 3-5 yıl)

Ek İçerik

• Senaryo varsayımları (kullanım aşaması, ömür sonu)
• Ek çevresel bilgi gereksinimleri
• Sektöre özgü teknik parametreler
• Örnek hesaplama veya vaka çalışması

---

Önemli Program Operatörleri ve PCR Kaynakları

PCR geliştirme veya mevcut PCR'ları araştırma sürecinde başvurulabilecek önemli Program Operatörleri şunlardır:

Program Operatörü	Merkez	Odak Alanı	Web Sitesi
EPD International	İsveç	Genel (tüm sektörler)	environdec.com
IBU	Almanya	Yapı ürünleri	ibu-epd.com
NSF International	ABD	Genel	nsf.org
UL Environment	ABD	Genel	ul.com
INIES	Fransa	Yapı ürünleri	inies.fr

Mevcut PCR Araştırması

Yeni bir PCR geliştirmeden önce, mevcut PCR'ları araştırmak kritik öneme sahiptir. Bu araştırma için şu kaynaklar kullanılabilir:

• EPD International PCR Kütüphanesi: En kapsamlı PCR koleksiyonlarından biri.
• ECO Platform: Avrupa yapı ürünleri PCR'ları için merkezi platform.
• openEPD: Açık erişimli EPD ve PCR veritabanı.

---

ISO 14067 Kapsamında PCR ve Karbon Ayak İzi İlişkisi

ISO 14067:2018, ürün karbon ayak izi çalışmalarında PCR kullanımı ile ilgili şu hususları belirtir:

Karşılaştırmalı Beyanlar İçin Zorunluluk

ISO 14067, Madde 6.6'da belirtildiği üzere, kamuya açık karşılaştırmalı beyanlar için PCR kullanımını zorunlu kılar. Bu gereksinim, ISO 14044'ün karşılaştırmalı iddialar için getirdiği ek gereksinimlerle uyumludur.

PCR Yokluğunda Yaklaşım

Ürün kategorisi için uygun bir PCR mevcut değilse, ISO 14067 şu yaklaşımı önerir:

1. ISO 14067'nin genel gereksinimlerine uygun olarak çalışmayı yürütmek
2. Metodolojik seçimleri açıkça belgelemek ve gerekçelendirmek
3. Karşılaştırmalı beyanlardan kaçınmak
4. İleride PCR geliştirme sürecine katkıda bulunmak

Kısmi PCF ve PCR

ISO 14067, kısmi ürün karbon ayak izi (partial PCF) kavramını da tanımlar. Beşikten kapıya hesaplamalar gibi kısmi PCF çalışmalarında, PCR'ın kapsam tanımı özellikle önemlidir. Kısmi PCF, yalnızca belirli yaşam döngüsü aşamalarını kapsadığından, bu sınırlamanın açıkça belirtilmesi gerekmektedir.

ISO 14067 doğrulama ve raporlama süreçleri hakkında bilgi edinmek için ilgili rehberimize başvurabilirsiniz.

---

Sektörel PCR Örnekleri

Farklı sektörler için PCR'ların nasıl farklılaştığını anlamak, PCR geliştirme sürecinde faydalı olacaktır:

Yapı Ürünleri

EN 15804, yapı ürünleri için Avrupa düzeyinde temel PCR niteliğindedir. Bu standart, yapı ürünlerinin çevresel performansının değerlendirilmesi için ortak kurallar belirler. Yaşam döngüsü aşamaları A1-A3 (beşikten kapıya) zorunlu, A4-D (kapıdan mezara ve ötesi) isteğe bağlıdır.

Gıda Ürünleri

Gıda sektöründe PCR'lar, tarımsal üretim süreçlerinin karmaşıklığı nedeniyle özel hükümler içerir. Arazi kullanım değişikliği (LUC), karbon tutumu, biyojenik emisyonlar ve mevsimsel üretim farklılıkları gibi konular ele alınır.

Kimyasal Ürünler

Kimya sektörü PCR'ları, çok çıktılı süreçlerin yaygınlığı nedeniyle tahsis kurallarına özel vurgu yapar. Ayrıca, tehlikeli madde yönetimi ve geri dönüşüm senaryoları için detaylı kurallar içerir.

---

PCR Geliştirmede Dikkat Edilecek Hususlar

PCR geliştirme sürecinde karşılaşılan yaygın zorluklar ve çözüm önerileri şunlardır:

Fonksiyonel Birim Tanımlama Zorlukları

• Sorun: Aynı kategorideki ürünlerin farklı işlevlere sahip olması.
• Çözüm: Mümkün olduğunca geniş bir fonksiyonel birim tanımı oluşturmak ve gerektiğinde alt kategoriler belirlemek.

Veri Erişilebilirlik Sorunları

• Sorun: Bazı sektörlerde birincil veri toplama güçlükleri.
• Çözüm: Birincil veri zorunluluğunu kritik süreçlerle sınırlamak ve kabul edilebilir ikincil veri kaynaklarını genişletmek.

Paydaş Uzlaşısı

• Sorun: Farklı paydaşların çelişen çıkarları ve beklentileri.
• Çözüm: Şeffaf bir karar alma süreci uygulamak ve teknik gerekçelere dayalı kararlar almak.

Uluslararası Uyum

• Sorun: Farklı bölgelerde farklı PCR'ların varlığı.
• Çözüm: Mevcut uluslararası PCR'larla uyum sağlamak ve karşılıklı tanıma anlaşmalarını desteklemek.

---

Sonuç

PCR hazırlama, ürün karbon ayak izi çalışmalarının karşılaştırılabilirliğini ve güvenilirliğini sağlayan kritik bir süreçtir. ISO 14067 ve ISO 14025 çerçevesinde yürütülen PCR geliştirme çalışmaları, sektörel paydaşların iş birliğini, teknik uzmanlığı ve metodolojik titizliği gerektirir.

PCR geliştirme veya mevcut PCR'ları ürün karbon ayak izi çalışmalarınızda etkin bir şekilde kullanma konusunda profesyonel destek almak için CarbonEmit ekibimizle iletişime geçebilirsiniz. Deneyimli LCA uzmanlarımız, sektörünüze özgü PCR geliştirme veya uygulama süreçlerinde size rehberlik edecektir.