ISO 14040 ve ISO 14044 Arasındaki Fark Nedir?

ISO 14040 ve ISO 14044: İki Standart, Bir Çerçeve

Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi (LCA), ürün ve hizmetlerin çevresel etkilerini bilimsel olarak analiz etmenin uluslararası referans yöntemidir. Bu yöntemin çerçevesini iki ISO standardı birlikte oluşturur:

• ISO 14040: İlkeler ve çerçeve (Principles and Framework)
• ISO 14044: Gereksinimler ve kılavuzlar (Requirements and Guidelines)

Bu iki standart birbirinden bağımsız değildir; ISO 14040 ne yapılacağını, ISO 14044 ise nasıl yapılacağını tanımlar.

---

ISO 14040: İlkeler ve Çerçeve

Amaç ve Kapsam

ISO 14040, LCA'nın genel çerçevesini ortaya koyar. Bu standart:

• LCA'nın dört aşamasını tanımlar
• Temel ilkeleri belirler
• Raporlama ve kritik inceleme gereksinimlerinin çerçevesini çizer
• LCA'nın sınırlamalarını açıklar

Dört Aşama

1. Amaç ve kapsam tanımı — Çalışmanın amacı, fonksiyonel birim ve sistem sınırları
2. Envanter analizi (LCI) — Girdi ve çıktıların nicel belirlenmesi
3. Etki değerlendirmesi (LCIA) — Çevresel etkilere dönüştürme
4. Yorumlama — Sonuçların analizi ve çıkarımlar

Temel İlkeler

• Yaşam döngüsü perspektifi: Beşikten mezara bütüncül bakış
• Çevresel odak: Çevresel etkiler üzerine yoğunlaşma
• Göreceli yaklaşım: Fonksiyonel birim temelli karşılaştırma
• Yinelemeli süreç: Aşamalar arasında geri bildirim döngüsü
• Şeffaflık: Varsayımlar ve sınırlamaların açık belirtilmesi
• Kapsamlılık: Tüm önemli çevresel boyutların dahil edilmesi
• Bilimsel yaklaşım: Bilimsel ve teknik geçerlilik

---

ISO 14044: Gereksinimler ve Kılavuzlar

Amaç ve Kapsam

ISO 14044, ISO 14040'ın tanımladığı her aşama için detaylı teknik gereksinimleri belirler. Bu standart:

• Her aşamanın zorunlu gereksinimlerini tanımlar
• Veri kalitesi kriterlerini belirler
• Tahsis (allocation) kurallarını detaylandırır
• Hassasiyet ve belirsizlik analizi gereksinimlerini ortaya koyar
• Kritik inceleme prosedürlerini detaylandırır

Amaç ve Kapsam Tanımı Gereksinimleri

ISO 14044'e göre amaç tanımında belirtilmesi gerekenler:

• Çalışmanın hedeflenen uygulaması
• Çalışmanın yapılma nedeni
• Hedef kitle
• Sonuçların karşılaştırmalı beyan için kullanılıp kullanılmayacağı

Kapsam tanımında belirtilmesi gerekenler:

• Fonksiyonel birim ve referans akış
• Sistem sınırları (dahil ve hariç süreçler)
• Kesim kriterleri (kütle, enerji veya çevresel önem bazlı)
• Veri kalitesi gereksinimleri
• Tahsis prosedürleri
• Seçilen etki kategorileri

Envanter Analizi Gereksinimleri

• Veri toplama prosedürleri ve kaynak belgeleme
• Hesaplama prosedürleri (birim dönüşüm, enerji akışı)
• Tahsis kuralları (çok çıktılı proseslerde)
• Veri kalitesi değerlendirmesi

Etki Değerlendirmesi Gereksinimleri

Zorunlu unsurlar:

• Sınıflandırma: Envanter verilerinin etki kategorilerine atanması
• Karakterizasyon: Etki potansiyellerinin hesaplanması

Opsiyonel unsurlar:

• Normalizasyon: Sonuçların referans değerlerle karşılaştırılması
• Ağırlıklandırma: Farklı etki kategorilerine göreceli önem atanması

---

Karşılaştırma Tablosu

Kriter	ISO 14040	ISO 14044
Yayın yılı	2006 (revize)	2006 (revize)
Odak	İlkeler ve genel çerçeve	Teknik gereksinimler ve kılavuzlar
İçerik	Ne yapılacak	Nasıl yapılacak
Detay düzeyi	Kavramsal	Operasyonel
Veri kalitesi	Genel ilke	Detaylı gereksinimler
Tahsis	Genel yaklaşım	Hiyerarşi ve kurallar
Kritik inceleme	Genel çerçeve	Detaylı prosedür
Hedef kitle	Karar vericiler, yöneticiler	LCA uygulayıcıları, teknik ekip

---

Hangi Standardı Ne Zaman Kullanmalı?

ISO 14040 Yeterli Olduğu Durumlar

• LCA'nın kavramsal olarak anlaşılması gerektiğinde
• Yönetim kademesine LCA yaklaşımının tanıtılması
• Genel politika geliştirme çalışmalarında

ISO 14044 Zorunlu Olduğu Durumlar

• LCA çalışması yapılacağında (teknik uygulama)
• Karşılaştırmalı beyan amaçlı LCA'larda (zorunlu kritik inceleme)
• EPD (Çevresel Ürün Beyanı) hazırlanacağında
• CBAM embedded emissions hesaplamasında LCA yaklaşımı kullanılacağında

LCA ve CBAM ilişkisi: Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi (LCA) Nedir?

---

Tahsis (Allocation) Kuralları: ISO 14044 Detayı

ISO 14044'ün en kritik teknik katkısı, tahsis kurallarının hiyerarşik olarak tanımlanmasıdır:

Adım 1: Tahsisten Kaçınma

• Sistem genişletme: Yan ürünün yerine geçtiği ürünün etkisini düşme
• Alt bölme: Çok çıktılı prosesi alt proseslere ayırma

Adım 2: Fiziksel İlişki Bazlı Tahsis

• Kütle bazlı tahsis
• Enerji içeriği bazlı tahsis
• Hacim bazlı tahsis

Adım 3: Diğer İlişkiler Bazlı Tahsis

• Ekonomik tahsis: Ürünlerin piyasa değerine göre

CBAM'da tahsis: CBAM (SKDM) Embedded Emissions Nasıl Hesaplanır?

---

Kritik İnceleme: ISO 14044 Gereksinimleri

ISO 14044, LCA sonuçlarının güvenilirliğini sağlamak için kritik inceleme prosedürlerini tanımlar:

İç Kritik İnceleme

• Kuruluş içi uzman tarafından yapılır
• Kamuya açık olmayan çalışmalar için yeterli

Dış Uzman İncelemesi

• Bağımsız dış uzman tarafından yapılır
• Kamuya açık çalışmalar için önerilir

Panel İncelemesi

• En az üç uzmanın yer aldığı panel
• Karşılaştırmalı beyanlar için zorunlu
• İlgili paydaş temsilcisi panel üyesi olmalı

---

Sık Yapılan Hatalar

1. ISO 14040'ı tek başına yeterli görmek: Teknik uygulama için ISO 14044 zorunludur
2. Tahsis hiyerarşisini atlmak: Doğrudan ekonomik tahsise geçmek yetersizdir
3. Veri kalitesi gereksinimlerini ihmal etmek: ISO 14044 sistematik değerlendirme gerektirir
4. Karşılaştırmalı beyanlarda panel incelemesi yapmamak: ISO 14044 zorunlu kılar
5. Kesim kriterlerini belgelememek: Neyin kapsam dışı bırakıldığı gerekçelendirilmeli

---

Sonuç

ISO 14040 ve ISO 14044 birlikte LCA'nın uluslararası çerçevesini oluşturur. ISO 14040 stratejik perspektifi, ISO 14044 teknik disiplini sağlar.

Firmalar için pratik çıkarım: LCA çalışması yapacaksanız her iki standardı birlikte referans almalısınız. ISO 14044'ün tahsis, veri kalitesi ve kritik inceleme gereksinimleri, çalışmanızın güvenilirliğini ve kabul edilebilirliğini doğrudan belirler.

---

İlgili Yazılar

• Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi (LCA) Nedir?
• ISO 14067 Nedir? Ürün Karbon Ayak İzi Rehberi
• CBAM (SKDM) Embedded Emissions Nasıl Hesaplanır?
• Karbon Ayak İzi Hesaplama Yöntemleri

---

ISO 14040/14044 Uyumlu LCA Altyapınız için CarbonEmit

• ISO 14044 Teknik Gereksinimlerine Uygun Ürün Karbon Ayak İzi — Fonksiyonel birim tanımı, sistem sınırı belirleme, tahsis kuralları ve veri kalitesi değerlendirmesi dahil ISO 14044'ün tüm teknik gereksinimlerini karşılayan LCA temelli ürün karbon ayak izi hesaplayın.
• LCA Veri Altyapısını Kurumsal GHG ile Birleştirme — ISO 14040'ın yaşam döngüsü perspektifini ISO 14064-1 kurumsal envanteriyle entegre edin; LCI verilerinizi hem ürün hem tesis düzeyi analizlerde yeniden kullanın.
• LCA Sonuçlarından CBAM Beyanı Üretme — ISO 14044'ün beşikten kapıya sistem sınırı yaklaşımıyla hesapladığınız yaşam döngüsü emisyonlarını CBAM'ın gerektirdiği embedded emissions formatına dönüştürün; kritik incelemeye dayanıklı metodolojik kanıt seti oluşturun.