EPD Hazırlama: Adım Adım Kapsamlı Rehber

EPD Hazırlama Süreci Genel Bakış

Çevresel Ürün Beyanı (EPD) hazırlamak, sistematik bir planlama ve yürütme gerektiren çok aşamalı bir süreçtir. ISO 14025:2006 standardının çerçevesinde yürütülen bu süreç, LCA çalışmasından doğrulama ve tescile kadar birçok adımı kapsar.

Bu rehber, EPD hazırlama sürecinin her aşamasını detaylı olarak ele almaktadır.

---

Süreç Haritası

EPD hazırlama süreci genel olarak altı ana aşamadan oluşur:

Aşama	Süre (Tahmini)	Açıklama
1. Planlama ve hazırlık	2-4 hafta	Program operatörü ve PCR seçimi
2. Veri toplama	4-8 hafta	Üretim ve tedarik zinciri verileri
3. LCA çalışması	4-8 hafta	Modelleme ve hesaplama
4. EPD belgesi hazırlama	2-4 hafta	Raporlama ve formatlama
5. Doğrulama	4-8 hafta	Bağımsız üçüncü taraf incelemesi
6. Tescil ve yayımlama	2-4 hafta	Program operatörüne başvuru
Toplam	4-8 ay	Karmaşıklığa bağlı

---

Aşama 1: Planlama ve Hazırlık

1.1 EPD Kapsamını Belirleyin

İlk adım, EPD'nin kapsamını netleştirmektir:

• Hangi ürün(ler)? Tek ürün mü, ürün ailesi mi?
• Sistem sınırı ne olacak? Beşikten kapıya mı, beşikten mezara mı?
• Hedef pazarlar? Hangi bölgelerde kullanılacak?
• Motivasyon? Yeşil bina sertifikası, müşteri talebi, regülatif uyum?

1.2 Program Operatörü Seçimi

Program operatörü seçimi stratejik bir karardır. Dikkate alınması gereken faktörler:

• Hedef pazar: Avrupa geneli icin EPD International, Almanya icin IBU, Fransa icin INIES
• Sektörel odak: Bazı program operatörleri belirli sektörlerde daha güçlüdür
• Maliyet: Tescil ve yıllık ücretler program operatörüne göre değişir
• Tanınırlık: Hedef pazardaki kabul düzeyi
• PCR mevcudiyeti: İlgili ürün kategorisi için PCR mevcut mu?

1.3 PCR (Ürün Kategori Kuralları) Belirleme

PCR, EPD'nin teknik temelini oluşturur ve şu konuları standartlaştırır:

• Fonksiyonel birim veya beyan birimi tanımı
• Sistem sınırları ve dahil edilen/hariç tutulan süreçler
• Veri kalitesi gereksinimleri
• LCIA yöntemi ve etki kategorileri
• Tahsis kuralları
• Raporlama formatı

PCR bulunamazsa: Yeni PCR geliştirme süreci başlatılabilir (ek süre ve maliyet gerektirir).

1.4 Proje Ekibini ve Takvimini Oluşturun

Gerekli roller:

• Proje yöneticisi (üretici tarafında)
• LCA uzmanı (iç veya dış danışman)
• Üretim/teknik ekip (veri sağlayıcı)
• EPD doğrulayıcısı (bağımsız üçüncü taraf)

---

Aşama 2: Veri Toplama

Veri toplama, EPD sürecinin en zaman alıcı aşamasıdır. Veri kalitesi, EPD sonuçlarının güvenilirliğini doğrudan etkiler.

2.1 Birincil (Spesifik) Veriler

Üretim tesisinden doğrudan elde edilen veriler:

Veri Kategorisi	Örnekler	Kaynak
Enerji tüketimi	Elektrik, doğalgaz, LPG, mazot	Faturalar, sayaç okumaları
Hammadde kullanımı	Ana malzemeler, katkı maddeleri	Reçeteler, satın alma kayıtları
Su tüketimi	Proses suyu, soğutma suyu	Su faturaları, sayaçlar
Emisyonlar	Baca gazı ölçümleri, atıksu analizleri	Çevre raporları, ölçüm sonuçları
Atık üretimi	Tehlikeli/tehlikesiz atık miktarları	Atık beyannameleri
Üretim miktarı	Yıllık üretim hacmi	Üretim kayıtları

Veri toplama dönemi: Genellikle son 12 aylık veya son takvim yılı verileri

2.2 İkincil (Jenerik) Veriler

Doğrudan ölçümün mümkün olmadığı süreçler için veritabanı verileri:

• Hammadde üretimi: ecoinvent, GaBi veritabanları
• Enerji üretimi: Ülke/bölgeye özgü elektrik şebekesi karması
• Taşıma: Mesafe ve taşıma modu bazlı emisyon faktörleri
• Yaşam sonu senaryoları: Ülke atık yönetimi istatistikleri

2.3 Veri Kalitesi Değerlendirmesi

PCR genellikle veri kalitesi gereksinimlerini tanımlar:

• Zamansal temsiliyet: Veriler ne kadar güncel?
• Coğrafi temsiliyet: Veriler doğru bölgeyi mi temsil ediyor?
• Teknolojik temsiliyet: Veriler gerçek üretim teknolojisini mi yansıtıyor?
• Bütünlük: Tüm önemli akışlar dahil edildi mi?

---

Aşama 3: LCA Çalışması

3.1 Modelleme

PCR gereksinimlerine uygun olarak LCA modeli oluşturulur:

• Ürün sisteminin tanımlanması
• Birim süreçlerin oluşturulması
• Birincil ve ikincil verilerin modele entegrasyonu
• Tahsis yöntemlerinin uygulanması
• Sistem sınırı kontrolü

3.2 Hesaplama

PCR'de belirtilen LCIA yöntemi ile çevresel etki hesaplamaları yapılır. Yaygın kullanılan yöntemler:

• EN 15804+A2 uyumlu EPD'ler: EF 3.0/3.1 karakterizasyon faktörleri
• EPD International: CML-IA veya EN 15804+A2 uyumlu yöntemler
• Genel: PCR'de belirtilen yönteme göre değişir

3.3 Kalite Kontrolü

• Kütle ve enerji dengesi kontrolü
• Sonuçların makul aralıklarda olup olmadığının kontrolü
• Sektörel kıyaslama ile karşılaştırma
• Hassasiyet analizi

---

Aşama 4: EPD Belgesi Hazırlama

4.1 EPD Formatı

Program operatörünün belirlediği EPD formatına uygun belge hazırlanır. Tipik bir EPD aşağıdaki bölümleri içerir:

Sayfa 1 -- Kapak:

• Ürün adı ve görsel
• Üretici bilgileri
• Program operatörü logosu
• Geçerlilik tarihleri

Genel bilgiler:

• Ürün tanımı ve uygulama alanları
• Üretim yeri bilgileri
• Beyan birimi veya fonksiyonel birim
• PCR referansı ve versiyonu

Çevresel performans tabloları:

• Çevresel etki göstergeleri (modül bazlı)
• Kaynak kullanımı göstergeleri
• Atık kategorileri
• Çıktı akışları

Ek bilgiler:

• Sistem sınırı açıklaması
• LCA senaryoları (taşıma, kullanım, yaşam sonu)
• Veri kaynakları ve kalitesi
• Doğrulama bilgileri

4.2 LCA Arka Plan Raporu

EPD belgesinin yanı sıra, LCA'nın detaylarını içeren bir arka plan raporu hazırlanır. Bu rapor doğrulama sürecinde kullanılır ve genellikle kamuya açık değildir:

• Amaç ve kapsam tanımı
• Detaylı envanter verileri
• Tahsis kararları ve gerekçeleri
• Hassasiyet analizi sonuçları
• Veri kalitesi değerlendirmesi

---

Aşama 5: Doğrulama

5.1 Doğrulama Türleri

ISO 14025'e göre EPD doğrulaması bağımsız üçüncü taraf tarafından yapılmalıdır.

• Bireysel EPD doğrulaması: Her EPD ayrı ayrı doğrulanır
• Ön doğrulanmış araç: Program operatörü tarafından onaylanmış hesaplama aracı (ör. One Click LCA for EPD)

5.2 Doğrulayıcının İncelediği Konular

İnceleme Alanı	Kontrol Noktaları
PCR uyumu	Fonksiyonel birim, sistem sınırı, etki kategorileri
Veri kalitesi	Birincil/ikincil veri dengeleri, temsiliyet
LCA modeli	Modelleme tutarlılığı, tahsis yöntemleri
Hesaplamalar	Matematiksel doğruluk, birim tutarlılığı
Raporlama	EPD formatı, bilgi bütünlüğü, şeffaflık

5.3 Doğrulama Süreci

1. Doğrulayıcı, LCA arka plan raporunu ve EPD taslağını inceler
2. Sorular ve düzeltme talepleri iletilir
3. LCA uygulayıcısı düzeltmeleri yapar
4. Doğrulayıcı nihai onay verir
5. Doğrulama beyanı imzalanır

Süre: Genellikle 4-8 hafta (düzeltme ihtiyacına bağlı)

---

Aşama 6: Tescil ve Yayımlama

6.1 Program Operatörüne Başvuru

Doğrulanmış EPD ve destekleyici belgeler program operatörüne sunulur:

• EPD belgesi
• LCA arka plan raporu
• Doğrulama beyanı
• Tescil ücreti

6.2 Yayımlama

Program operatörü, EPD'yi kendi platformunda yayımlar:

• EPD International: environdec.com
• IBU: ibu-epd.com
• INIES: inies.fr

6.3 Geçerlilik ve Güncelleme

• EPD geçerlilik süresi genellikle 5 yıldır
• Üretim sürecinde önemli değişiklikler olursa güncelleme gerekir
• Geçerlilik süresi sonunda yenileme süreci başlatılmalıdır
• PCR güncellemesi durumunda EPD'nin uyumluluğu kontrol edilmelidir

---

Maliyet ve Süre Faktörleri

Maliyeti Etkileyen Faktörler

• Ürün ve üretim sürecinin karmaşıklığı
• Mevcut veri altyapısı (toplama kolaylığı)
• Dış danışman mı iç kaynak mı kullanılacağı
• Program operatörü ve doğrulama ücretleri
• PCR'nin mevcut olup olmaması

Tahmini Maliyet Aralığı

Bileşen	Tahmini Maliyet
LCA çalışması (dış danışman)	8.000 -- 25.000 EUR
EPD belgesi hazırlama	LCA maliyetine dahil veya ek 2.000-5.000 EUR
Doğrulama ücreti	2.000 -- 6.000 EUR
Program operatörü tescil	1.000 -- 3.000 EUR
Yıllık lisans ücreti	500 -- 1.500 EUR
Toplam (ilk yıl)	12.000 -- 40.000 EUR

Maliyeti Düşürme Stratejileri

• Sektörel EPD: Birden fazla üretici ortak EPD hazırlayabilir
• Ürün ailesi EPD: Benzer ürünleri tek EPD altında gruplayın
• Veri altyapısı oluşturma: İlk EPD'den sonraki ürünler için veri toplama süresi kısalır
• İç kapasite geliştirme: Uzun vadede dış danışman maliyetini azaltır

---

Başarılı EPD İçin İpuçları

1. Erken başlayın: Veri toplama ve LCA süreci beklentiden uzun sürebilir
2. Doğru PCR'yi seçin: Yanlış PCR seçimi süreci baştan başlatmayı gerektirebilir
3. Veri yönetim sistemi kurun: Yıllık veri güncelleme ve EPD yenileme süreçleri için
4. Doğrulayıcı ile erken iletişime geçin: Sürecin sorunsuz ilerlemesi için
5. ISO 14044 gereksinimlerini iyi anlayın: LCA kalitesi EPD kalitesini belirler
6. İç paydaşları bilgilendirin: Üretim ekibinin veri toplama sürecine katkısı kritiktir

---

Sonuç

EPD hazırlama süreci, dikkatli planlama, kaliteli veri toplama ve ISO 14025 ile ilgili PCR'nin gereksinimlerine titizlikle uyum gerektiren bir süreçtir. Süreç ilk bakışta karmaşık görünse de, doğru rehberlik ve sistematik bir yaklaşımla verimli bir şekilde tamamlanabilir. İlk EPD deneyiminden elde edilen bilgi ve altyapı, sonraki EPD'ler için önemli bir avantaj sağlar.

EPD hazırlama sürecinizde LCA, doğrulama ve tescil aşamalarında profesyonel destek için CarbonEmit ile iletişime geçebilirsiniz.